Τεχνητή νοημοσύνη και εργασία: Γιατί ο ανθρώπινος ρόλος γίνεται πιο κρίσιμος όσο «έξυπνες» γίνονται οι μηχανές

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια υπόσχεση για το μέλλον, αλλά μια πραγματικότητα που επηρεάζει ήδη την οικονομία, τη δημόσια διοίκηση, την υγεία, την εκπαίδευση και την καθημερινή εργασία εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η διαφορά σε σχέση με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις είναι ότι αυτή τη φορά η τεχνολογία δεν υποκαθιστά μόνο τη σωματική εργασία. Επεκτείνεται στη γνώση, στην ανάλυση, στη δημιουργικότητα και ακόμη και στη λήψη αποφάσεων.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα αναδεικνύεται ένα κρίσιμο παράδοξο: όσο πιο «έξυπνες» γίνονται οι μηχανές, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι ανθρώπινες δεξιότητες που δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν.

Η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε τεχνολογική αλλαγή μετασχηματίζει την αγορά εργασίας. Ορισμένα επαγγέλματα περιορίζονται ή εξαφανίζονται, ενώ άλλα δημιουργούνται και πολλά αλλάζουν περιεχόμενο. Ένας λογιστής μπορεί πλέον να επεξεργάζεται τεράστιο όγκο δεδομένων σε ελάχιστο χρόνο, ένας γιατρός να αξιοποιεί προηγμένα εργαλεία διάγνωσης και ένας δημόσιος υπάλληλος να εξυπηρετεί ταχύτερα τους πολίτες μέσω αυτοματοποιημένων διαδικασιών.

Ωστόσο, η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την επαγγελματική κρίση, την ευθύνη και την ανθρώπινη επικοινωνία.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ενός πολίτη που περιμένει τη σύνταξή του. Ένα ψηφιακό σύστημα μπορεί να εντοπίσει ασφαλιστικά στοιχεία, να πραγματοποιήσει υπολογισμούς και να επιταχύνει την έκδοση της απόφασης. Δεν μπορεί, όμως, να κατανοήσει την αγωνία ενός ανθρώπου που εξαρτά την καθημερινή του διαβίωση από αυτή τη σύνταξη.

Η αποτελεσματικότητα, επομένως, είναι απαραίτητη, αλλά αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο μόνο όταν συνοδεύεται από ανθρώπινη κατανόηση.

Την ίδια ώρα, η τεχνολογική πρόοδος αλλάζει ριζικά και το μοντέλο της επαγγελματικής ζωής. Η εποχή κατά την οποία κάποιος αποκτούσε μια ειδικότητα στα νεανικά του χρόνια και βασιζόταν στις ίδιες γνώσεις μέχρι τη συνταξιοδότηση περνά σταδιακά στο παρελθόν.

Η εργασία συνδέεται πλέον με συνεχή εκπαίδευση, επανακατάρτιση, ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων και συχνά με αλλαγή επαγγελματικού προσανατολισμού. Η διά βίου μάθηση μετατρέπεται έτσι από επιλογή σε βασική προϋπόθεση επαγγελματικής ασφάλειας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να γίνουν ειδικοί στην τεχνητή νοημοσύνη. Σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν τα νέα εργαλεία, να ελέγχουν τα αποτελέσματά τους και να αντιλαμβάνονται τα όριά τους.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προστασία των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων από τον ψηφιακό αποκλεισμό. Η εμπειρία δεκαετιών δεν ακυρώνεται επειδή εμφανίζεται ένα νέο λογισμικό. Η τεχνολογία προσφέρει ταχύτητα και επεξεργαστική ισχύ, όμως η ανθρώπινη εμπειρία προσφέρει κρίση, γνώση και αντίληψη των πραγματικών συνθηκών.

Κρίσιμο ζήτημα αποτελούν και τα όρια στη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων. Όταν η τεχνητή νοημοσύνη εμπλέκεται σε προσλήψεις, αξιολογήσεις ή αποφάσεις επαγγελματικής εξέλιξης, η ανθρώπινη εποπτεία πρέπει να θεωρείται απαραίτητη.

Οι εργαζόμενοι πρέπει να γνωρίζουν πότε και με ποια κριτήρια αξιολογούνται από αυτοματοποιημένα συστήματα και να έχουν τη δυνατότητα να αμφισβητούν αποφάσεις που τους αφορούν.

Η προστασία της ιδιωτικής ζωής, των προσωπικών δεδομένων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας παραμένει αδιαπραγμάτευτη. Ο εργαζόμενος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας αριθμός σε έναν πίνακα παραγωγικότητας.

Παράλληλα, η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί θετικά και για την ενίσχυση της νομιμότητας. Η ανάλυση δεδομένων μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό αδήλωτης εργασίας, στη διασταύρωση στοιχείων και στην καλύτερη προστασία ασφαλιστικών δικαιωμάτων, υπό την προϋπόθεση ότι θα λειτουργεί υποστηρικτικά προς την ανθρώπινη κρίση και όχι ως υποκατάστατό της.

Το μεγαλύτερο ερώτημα, πάντως, αφορά τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία θα αξιοποιήσει τον χρόνο και τον πλούτο που μπορεί να δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη.

Αν μια εργασία που μέχρι σήμερα απαιτούσε μία ώρα μπορεί πλέον να ολοκληρωθεί σε λίγα λεπτά, το ζητούμενο είναι αν αυτό το κέρδος θα μεταφραστεί σε καλύτερες συνθήκες εργασίας, περισσότερη δημιουργικότητα και περισσότερο ελεύθερο χρόνο ή απλώς σε μεγαλύτερη πίεση και υψηλότερες απαιτήσεις παραγωγικότητας.

Η απάντηση δεν θα δοθεί από τους αλγόριθμους, αλλά από τις επιλογές της κοινωνίας, της οικονομίας και των θεσμών.

Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να ανταγωνιστεί ο άνθρωπος τις μηχανές στην ταχύτητα ή στην επεξεργασία δεδομένων. Είναι να αξιοποιήσει τις δυνατότητές τους, προστατεύοντας ταυτόχρονα την αξία της εργασίας, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την κοινωνική συνοχή.

Γιατί η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από το πόσο γρήγορα παράγουμε, αλλά και από το πόσο καλύτερα ζούμε. Το μέλλον μπορεί να ανήκει στην τεχνολογία, όμως ο σκοπός του πρέπει να παραμείνει ανθρώπινος.

Περισσότερα:

Φωτιά στην Κέα: Κινητοποίηση της Πυροσβεστικής

Μετρό Θεσσαλονίκης: Κλείνουν πέντε σταθμοί την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου

Απεργία εκπαιδευτικών: Στο τραπέζι το κλείσιμο σταθμών του Μετρό στο κέντρο της Αθήνας

Χαϊδάρι: Συναγερμός για ύποπτο αντικείμενο σε πάρκο