Τα συντηρητικά που κρύβονται στα τρόφιμα – Ποια θέλουν προσοχή

Τα συναντάμε σχεδόν καθημερινά στα ράφια των σούπερ μάρκετ, χωρίς πολλές φορές να γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι ή πόσο επηρεάζουν την υγεία μας. Ο λόγος για τα συντηρητικά τροφίμων, ουσίες που χρησιμοποιούνται για να διατηρούν τα προϊόντα φρέσκα για μεγαλύτερο διάστημα, να προστατεύουν από μικροοργανισμούς και να ενισχύουν χαρακτηριστικά όπως η γεύση και το χρώμα.

Παρότι μεγάλο μέρος των συντηρητικών που κυκλοφορούν στην αγορά θεωρείται ασφαλές όταν καταναλώνεται εντός των επιτρεπτών ορίων, επιστήμονες επισημαίνουν ότι ορισμένα είδη απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή, ιδιαίτερα όταν η κατανάλωσή τους γίνεται συστηματικά μέσω υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων.

Τι είναι τα συντηρητικά και γιατί χρησιμοποιούνται

Σύμφωνα με τη διαιτολόγο – διατροφολόγο Αλιόνα Στρατουλάτ, τα συντηρητικά αποτελούν πρόσθετες ουσίες που επιβραδύνουν τη φυσική αλλοίωση των τροφίμων και περιορίζουν την ανάπτυξη βακτηρίων και άλλων παθογόνων μικροοργανισμών.

Χωρίς τη χρήση τους, πολλά προϊόντα που βρίσκονται σήμερα στα ψυγεία και στα ράφια των καταστημάτων θα είχαν σαφώς μικρότερη διάρκεια ζωής, αυξάνοντας τον κίνδυνο αλλοίωσης αλλά και τροφικών δηλητηριάσεων.

Τα συντηρητικά, ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο στα τρόφιμα. Χρησιμοποιούνται επίσης σε καλλυντικά, φάρμακα και προϊόντα προσωπικής φροντίδας, ώστε να παραμένουν ασφαλή μέχρι την ημερομηνία λήξης τους.

Φυσικά και τεχνητά: Οι δύο βασικές κατηγορίες

Τα συντηρητικά χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες: τα φυσικά και τα συνθετικά.

Φυσικά συντηρητικά

Πρόκειται για ουσίες που υπάρχουν στη φύση και χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες για τη συντήρηση τροφίμων.

Σε αυτά ανήκουν:

• το αλάτι, που χρησιμοποιείται σε τυριά, ψάρια και κρέατα,
• η ζάχαρη, κυρίως σε μαρμελάδες και γλυκά,
• το ξύδι, βασικό συστατικό σε τουρσιά και σάλτσες,
• το λεμόνι και το κιτρικό οξύ, που προστατεύουν από την οξείδωση,
• καθώς και ορισμένα έλαια και μπαχαρικά, όπως το ελαιόλαδο, η κανέλα και το γαρίφαλο, που διαθέτουν φυσικές αντιμικροβιακές ιδιότητες.

Συνθετικά συντηρητικά

Στη βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιούνται ευρέως και χημικά παραγόμενα συντηρητικά, τα οποία βοηθούν στη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των προϊόντων.

Ανάμεσά τους βρίσκονται:

• τα βενζοϊκά (E210-E219), που συναντώνται σε αναψυκτικά, σάλτσες και μαρμελάδες,
• τα νιτρώδη και νιτρικά (E249-E252), κυρίως στα αλλαντικά,
• τα θειώδη (E220-E228), που χρησιμοποιούνται σε κρασιά και αποξηραμένα φρούτα,
• αλλά και οι ουσίες BHA και BHT, που προστατεύουν λιπαρά τρόφιμα από την αλλοίωση.

Ποια συντηρητικά προκαλούν περισσότερες ανησυχίες

Παρότι είναι εγκεκριμένα από τις αρμόδιες αρχές τροφίμων, ορισμένα συντηρητικά έχουν βρεθεί στο επίκεντρο επιστημονικών συζητήσεων για πιθανές επιπτώσεις στην υγεία.

Νιτρώδη και νιτρικά (E249-E252)

Βρίσκονται κυρίως σε αλλαντικά, καπνιστά προϊόντα και επεξεργασμένα κρέατα. Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, όταν μεταβολίζονται στον οργανισμό μπορεί να σχηματίσουν ουσίες που έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, κυρίως του παχέος εντέρου.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κατατάξει τα επεξεργασμένα κρέατα στα τρόφιμα που σχετίζονται με αυξημένο καρκινογόνο κίνδυνο.

Γλουταμινικό μονονάτριο (MSG)

Χρησιμοποιείται κυρίως ως ενισχυτικό γεύσης σε πατατάκια, έτοιμες σάλτσες, καρυκεύματα και κατεψυγμένα γεύματα.

Αν και θεωρείται ασφαλές σε μικρές ποσότητες, ορισμένοι καταναλωτές αναφέρουν ευαισθησία, με συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, κόπωση ή αίσθημα αδυναμίας.

Τεχνητές χρωστικές

Συστατικά όπως οι χρωστικές Red 40, Yellow 5 ή Blue 1 χρησιμοποιούνται για πιο έντονα χρώματα σε τρόφιμα και γλυκίσματα.

Ορισμένες μελέτες έχουν συνδέσει την υπερβολική κατανάλωση με αυξημένη πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων ή υπερκινητικότητας σε παιδιά, χωρίς ωστόσο να υπάρχει οριστική επιστημονική συναίνεση για όλες τις περιπτώσεις.

Θειώδη (E220-E228)

Χρησιμοποιούνται συχνά στην οινοποίηση και στα αποξηραμένα τρόφιμα. Σε άτομα με ευαισθησία, κυρίως σε όσους πάσχουν από άσθμα, μπορεί να προκαλέσουν αναπνευστικές αντιδράσεις ή αλλεργικά συμπτώματα.

Βενζοϊκά (E210-E219)

Βρίσκονται συχνά σε αναψυκτικά και χυμούς. Σε συγκεκριμένες συνθήκες, ειδικά όταν συνδυάζονται με βιταμίνη C, έχει εξεταστεί η πιθανότητα σχηματισμού βενζολίου, ουσίας που βρίσκεται υπό επιστημονική παρακολούθηση.

Πώς να εντοπίζετε τα συντηρητικά στην ετικέτα

Οι ειδικοί συνιστούν να αφιερώνουμε λίγα δευτερόλεπτα διαβάζοντας τις ετικέτες των προϊόντων πριν τα αγοράσουμε.

Χρήσιμες συμβουλές:

• Ελέγχετε τους κωδικούς E200-E299, που αντιστοιχούν σε συντηρητικά.
• Αναζητήστε πλήρεις ονομασίες συστατικών, όπως «νιτρικό νάτριο» ή «θειώδη».
• Προτιμήστε προϊόντα με μικρότερη λίστα συστατικών και περισσότερα αναγνωρίσιμα υλικά.
• Περιορίστε την κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, όπως αλλαντικά, έτοιμα γεύματα, επεξεργασμένα σνακ και αναψυκτικά.
• Επιλέγετε, όπου είναι δυνατόν, τρόφιμα που βασίζονται σε φυσικά συντηρητικά όπως λεμόνι, αλάτι ή ξύδι.

Το «κλειδί» είναι το μέτρο

Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι η παρουσία συντηρητικών δεν σημαίνει απαραίτητα πως ένα τρόφιμο είναι επικίνδυνο. Η ισορροπημένη διατροφή, η ποικιλία τροφών και ο περιορισμός των έντονα επεξεργασμένων προϊόντων αποτελούν τον πιο ασφαλή δρόμο για την προστασία της υγείας.

Το σημαντικότερο είναι ο καταναλωτής να γνωρίζει τι περιέχει αυτό που βάζει στο πιάτο του και να κάνει πιο συνειδητές επιλογές.

Περισσότερα:

Η «σιωπηλή» απειλή στα μάτια των ατόμων με διαβήτη

Τι δείχνει νέα μελέτη για τα ζαχαρούχα ροφήματα και την πίεση στην ενήλικη ζωή

Νέα μελέτη εξηγεί πώς η άσκηση βοηθά τους μύες να «αντιστέκονται» στη γήρανση

Αλτσχάιμερ: Επιστήμονες ανακάλυψαν άγνωστο μέχρι σήμερα μηχανισμό στον εγκέφαλο