Τα μυστικά καταφύγια κάτω από την Αθήνα – Πού ακριβώς βρίσκονται
Κρυμμένα κάτω από τους δρόμους της Αθήνας και του Πειραιά, σε δημόσια κτήρια, πολυκατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, βρίσκονται δεκάδες αντιαεροπορικά καταφύγια που αποτελούν σιωπηλούς μάρτυρες μιας ταραγμένης ιστορικής περιόδου. Οι υπόγειες αυτές κατασκευές, που δημιουργήθηκαν πριν και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και τα μεταπολεμικά χρόνια, αποκαλύπτουν σήμερα ένα λιγότερο γνωστό κομμάτι της σύγχρονης στρατιωτικής ιστορίας της χώρας.
Τα οχυρωματικά έργα της περιόδου Μεταξά και της Κατοχής
Η σύγχρονη στρατιωτική ιστορία της Ελλάδας που σχετίζεται με τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελεί ένα από τα πιο πρόσφατα κεφάλαια της ιστορίας μας. Ζωντανά απομεινάρια της περιόδου αυτής αποτελούν τα διάφορα οχυρωματικά έργα, που κατασκευάστηκαν είτε από την κυβέρνηση Μεταξά, προληπτικά, λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος (1936-1939), είτε από τις γερμανικές και ιταλικές δυνάμεις κατοχής κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ανάμεσα στις εγκαταστάσεις των έργων αυτών, διάσπαρτα και κρυμμένα από την κοινή θέα, εντοπίζονται αρκετά καταφύγια κατασκευασμένα σε βάθος ικανό να προστατεύσει τον προσερχόμενο σε αυτά πληθυσμό (πολίτες ή στρατιώτες) από τους βομβαρδισμούς των μαχητικών αεροπλάνων. Στο κέντρο της πόλης έχουμε, ως επί το πλείστον, καταφύγια της πρώτης κατηγορίας, δηλαδή μεταξικά.
Κεντρική είσοδος καταφυγίου Λυκαβηττού
Πού βρίσκονται τα υπόγεια καταφύγια στην Αθήνα και τον Πειραιά
Εκτός από αυτά των δύο μεγαλύτερων λόφων της Αθήνας (Λυκαβηττού, Αρδηττού), καταγράφονται υπόγεια καταφύγια σε δημόσια κτήρια υψίστης σημασίας, όπως το Υπουργείο Οικονομικών (Καραγιώργη Σερβίας), το Δημαρχείο (πλατεία Κοτζιά), ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, η Τράπεζα της Ελλάδας, το Μετοχικό Ταμείο Στρατού και το Αρχηγείο της Πυροσβεστικής, σε μεγάλα κοινόχρηστα ιδιωτικά κτήρια όπως το μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής (Κοραή) και το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» (πλατεία Συντάγματος), και σε πολυσύχναστες τοποθεσίες εμπορικού χαρακτήρα όπως η στοά Εμπόρων (Βουλής-Λέκκα) και ο πεζόδρομος της οδού Ερμού.
Είσοδος καταφυγίου στο λιμάνι του Πειραιά
Επίσης, σε σιδηροδρομικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις της Αθήνας αλλά και του Πειραιά, όπως σταθμοί (Λαρίσης, Αγίου Διονυσίου), το λιμάνι (Ο.Λ.Π.) και αρκετές μεγάλες παλιές βιομηχανίες.
Αξίζει να σημειώσουμε ότι δεκάδες μικρότερα καταφύγια εντοπίζονται σε πολλές πολυκατοικίες της δεκαετίας του ’30 στο Κολωνάκι, την Κυψέλη, τους Αμπελόκηπους και σε άλλες παλιές αθηναϊκές συνοικίες.
Η υποχρεωτική κατασκευή καταφυγίων σε πολυκατοικίες
Ειδική, δε, κατηγορία καταφυγίων αποτελούν αυτά που κατασκευάστηκαν μετά από αναγκαστικό νόμο του Μεταξά (1938) στα υπόγεια των νέων πολυκατοικιών και άλλων ιδιωτικών και δημοσίων κτηρίων που χτίζονταν τότε, ή και σε κάποιες υφιστάμενες πολυκατοικίες που ανεγέρθηκαν πριν ή μετά το 1936, με την προσθήκη τουλάχιστον δύο ή ενός ορόφου αντίστοιχα.
Ο νόμος ίσχυσε και μεταπολεμικά, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’50, καταφύγια της οποίας εντοπίζουμε σε πολυκατοικίες εκείνης της εποχής. Τα μικρά αυτά καταφύγια των πολυκατοικιών προορίζονταν για χρήση από τους ενοίκους ή και τους γείτονες, και διέθεταν μία πρόσβαση από το εσωτερικό του κτηρίου και μία (τουλάχιστον) έξοδο μέσω καταπακτής διαφυγής στο πεζοδρόμιο, προς τον εξωτερικό χώρο.
Κατασκευή και τεχνικά χαρακτηριστικά
Συνήθως το υλικό της επένδυσης των υπόγειων κοιλοτήτων ήταν το σιδηροπαγές σκυρόδεμα (μπετόν), ενώ υπάρχουν καταφύγια που οι τοίχοι τους επενδύθηκαν εσωτερικά με πέτρα, ή και άλλα των οποίων οι στοές παρέμειναν στην αρχική τους μορφή στο μεγαλύτερο μήκος τους, θυμίζοντας έντονα περιβάλλον ορυχείου ή σπηλαίου.
Στις περισσότερες από τις υπόγειες αυτές κατασκευές, για καθαρά πρακτικούς και ευνόητους λόγους, συναντάμε δύο σημεία πρόσβασης (είσοδο, έξοδο): είτε μεγάλα κλιμακοστάσια είτε μικρές κατακόρυφες θυρίδες με μεταλλικά σκαλοπάτια σχήματος Π στερεωμένα στον τοίχο.
Λίγα από τα αστικά καταφύγια διαθέτουν υδραυλικές εγκαταστάσεις, περισσότερα είναι αυτά που διαθέτουν εγκαταστάσεις ηλεκτροφωτισμού, ενώ σε πολλά συναντάμε θωρακισμένες μεταλλικές πόρτες στα ανοίγματα. Εντύπωση προκαλεί ότι σε κάποια από τα μεταξικά καταφύγια των αθηναϊκών και πειραϊκών κτηρίων, οι θωρακισμένες πόρτες κατασκευάζονταν από γερμανικά εργοστάσια και έφταναν στην Ελλάδα κατόπιν παραγγελίας. Τοποθετούνταν, δε, στα καταφύγια μετά από έγκριση των αρμόδιων υπηρεσιών.
Καταφύγιο της δεκαετίας του ’50 κοντά στην Ομόνοια
Κατόπιν πρόσκλησης των ιδιοκτητών, επισκεφτήκαμε εντυπωσιακούς χώρους παλαιών καταφυγίων στα υπόγεια μεγάλου κτηρίου της δεκαετίας του ’50, στην οδό Θεμιστοκλέους, δίπλα στην Ομόνοια. Μετρήσαμε οκτώ (8) μεγάλους, κύριους θαλάμους συν προθάλαμο και βοηθητικούς χώρους. Ένας από τους θαλάμους εντοπίστηκε πλημμυρισμένος.
Λειτουργικές ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις φώτισαν ολόκληρο τον χώρο, όπου υπάρχει ενεργό (!) πηγάδι άγνωστου βάθους που λειτουργεί με αντλία, ενώ από έναν θάλαμο διέρχεται πλημμελής εγκατάσταση εξαερισμού. Οι τουαλέτες βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο του κτηρίου, αλλά εξωτερικά των χώρων καταφυγής. Δεν υπάρχουν υδραυλικές εγκαταστάσεις, ούτε μεταλλικά σκαλοπάτια πρόσβασης στις δύο καταπακτές εξόδου προς την επιφάνεια, οι οποίες είναι σφραγισμένες απ’ έξω.
Μεταπολεμικές κατασκευές και ευρήματα
Τα μεταπολεμικά καταφύγια, κατασκευασμένα πιο πρόχειρα από αυτά της μεταξικής περιόδου, κατά κανόνα δεν διέθεταν ούτε μεταλλικές πόρτες μεταξύ θαλάμων και διαδρόμων. Στο συγκεκριμένο αποτυπώθηκε μία χαρακτηριστική ξύλινη πόρτα, πάνω στην οποία διαβάστηκαν παλαιές σημειώσεις επισκεπτών, ονόματα και σκίτσα, κυρίως από τη δεκαετία του ’70. Στην πίσω πλευρά της ίδιας πόρτας εντοπίστηκε μία παλαιά, δυσανάγνωστη χαρτονένια ταμπέλα οδηγιών.
Τέλος, η διάταξη των χώρων του συγκεκριμένου καταφυγίου θύμισε αρκετά ένα άλλο καταφύγιο που είχε εντοπιστεί στην οδό Βαλαωρίτου, στο Κολωνάκι, κατασκευασμένο στα τέλη της δεκαετίας του ’30.
- 18 λεπτά πριν ΔΥΠΑ: Λήγει σήμερα (4/6) η προθεσμία για ενστάσεις στους προσωρινούς πίνακες του Κοινωνικού Τουρισμού για συνταξιούχους
- 48 λεπτά πριν Το ελληνικό νησί που βυθίζεται σιγά-σιγά
- 2 ώρες πριν Τι σημαίνει το «N» στο κινητό σου
