Συνταξιούχοι με προσωρινή αλλά όχι οριστική σύνταξη: Τι μπλοκάρει την οριστικοποίηση και πότε αλλάζει το τελικό ποσό

Για χιλιάδες ασφαλισμένους, η προσωρινή σύνταξη είναι μια αναγκαία γέφυρα μέχρι να εκδοθεί η οριστική απόφαση.

Δεν είναι όμως η τελική εικόνα. Και συχνά το ποσό που πληρώνεται στην αρχή δεν είναι εκείνο που μένει στο τέλος, αφού η οριστικοποίηση περνά από ελέγχους χρόνου ασφάλισης, οφειλών, διαδοχικής ασφάλισης, κρατήσεων και εκκαθάρισης.

Η βασική αρχή είναι ότι η προσωρινή σύνταξη λόγω γήρατος υπολογίζεται στο 80% της οριστικής, ενώ για τη σύνταξη λόγω θανάτου η προσωρινή ανέρχεται στο 50% του ποσού που θα χορηγηθεί ως οριστική σύνταξη χηρείας. Αυτό σημαίνει ότι από τη φύση της η προσωρινή παροχή είναι ένα ενδιάμεσο ποσό και όχι το τελικό “κλείδωμα” του δικαιώματος.

Στην πράξη, η οριστική απόφαση καθυστερεί κυρίως όταν ο φάκελος δεν είναι “καθαρός”. Ένα από τα πιο συνηθισμένα εμπόδια είναι η διαδοχική ασφάλιση, δηλαδή όταν ο ασφαλισμένος έχει χρόνο σε περισσότερους από έναν πρώην φορείς. Στις περιπτώσεις αυτές, η υπηρεσία πρέπει να κρίνει με ποια νομοθεσία θεμελιώνεται το δικαίωμα, αν θα εξεταστεί πρώτα ο τελευταίος φορέας ή προηγούμενος, και ποιος χρόνος θα συνυπολογιστεί. Ο e-ΕΦΚΑ σημειώνει μάλιστα ότι η δήλωση για συνυπολογισμό ή μη του χρόνου διαδοχικής ασφάλισης είναι δεσμευτική και δεν μπορεί να αλλάξει μετά τη συνταξιοδότηση.

Η διαδοχική ασφάλιση είναι από τα σημεία όπου αλλάζει συχνότερα και το τελικό ποσό. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι, όταν ο ασφαλισμένος έχει χρόνο σε δύο πρώην φορείς, οι υπηρεσίες υπολογίζουν το ποσό με βάση τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που προκύπτουν είτε από δύο αυτοτελείς διαδρομές είτε από μία σύνταξη με διαδοχική ασφάλιση και τελικά καταβάλλεται το συμφερότερο, δηλαδή το μεγαλύτερο ποσό. Άρα η μετάβαση από την προσωρινή στην οριστική μπορεί να οδηγήσει σε αισθητή μεταβολή, είτε προς τα πάνω είτε μετά από εκκαθάριση και συμψηφισμούς.

Ένα δεύτερο βασικό μπλοκάρισμα είναι οι οφειλές. Στο καθεστώς της προκαταβολής σύνταξης, το υπουργείο Εργασίας και ο e-ΕΦΚΑ προβλέπουν ρητά ότι δεν χορηγείται η παροχή όταν οι ασφαλιστικές οφειλές υπερβαίνουν τα προβλεπόμενα ανώτατα όρια. Αν μεταγενέστερα το πρόβλημα αρθεί, η παροχή μπορεί να ξεκινήσει από τον επόμενο μήνα της σχετικής αίτησης. Το ίδιο πρόβλημα οφειλών μπορεί να επηρεάζει συνολικά και την πορεία προς την οριστική απονομή, καθώς χωρίς τακτοποίηση του φακέλου δεν ολοκληρώνεται ο έλεγχος.

Εμπλοκές προκαλούν επίσης οι περιπτώσεις που η αίτηση κρίνεται με νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή με διακρατικές συμβάσεις. Στις υποθέσεις αυτές δεν χορηγείται προκαταβολή σύνταξης και απαιτείται διασταύρωση στοιχείων με χρόνο ασφάλισης στο εξωτερικό, κάτι που συνήθως επιμηκύνει τη διαδρομή μέχρι την οριστική απόφαση.

Άλλο σημείο όπου “γράφει” διαφορά είναι η εκκαθάριση. Ο ίδιος ο e-ΕΦΚΑ ξεχωρίζει ειδικά την υπηρεσία εκκαθάρισης για ερωτήματα σχετικά με καταβαλλόμενο ποσό, οφειλές και κρατήσεις. Αυτό δείχνει ότι μετά την έκδοση της απόφασης εξακολουθεί να υπάρχει κρίσιμο στάδιο ελέγχου του τελικού πληρωτέου ποσού, όπου μπορεί να προκύψουν διαφορές σε σχέση με εκείνο που λάμβανε ο ασφαλισμένος προσωρινά.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν υπάρχουν παράλληλοι χρόνοι ασφάλισης ή επιπλέον εισφορές. Ο e-ΕΦΚΑ επισημαίνει ότι η προσαύξηση του παράλληλου χρόνου έως 31/12/2016 υπολογίζεται με ειδικό ετήσιο ποσοστό αναπλήρωσης, με βάση και τη βάση υπολογισμού της επιπλέον εισφοράς. Αυτό σημαίνει ότι μια προσωρινή σύνταξη μπορεί να μην έχει ενσωματώσει από την αρχή όλα τα στοιχεία που τελικά ανεβάζουν ή μεταβάλλουν το οριστικό ποσό.

Συνεπώς, το τελικό ποσό αλλάζει πιο συχνά σε φακέλους με διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση, με χρόνους εκτός Ελλάδας, με οφειλές, με εκκρεμείς ελέγχους προϋποθέσεων ή με ανάγκη πλήρους εκκαθάρισης κρατήσεων και συμψηφισμών. Αντίθετα, όταν ο ασφαλιστικός βίος είναι “ευθύς”, με έναν φορέα, χωρίς χρέη και χωρίς ειδικές εκκρεμότητες, η απόσταση ανάμεσα στην προσωρινή και την οριστική σύνταξη είναι συνήθως μικρότερη. Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι η προσωρινή σύνταξη δίνει μια πρώτη βάση εισοδήματος, αλλά η πραγματική εικόνα κρίνεται μόνο όταν κλείσει οριστικά ο φάκελος.

Περισσότερα:

Συντάξεις αναπηρίας: Ποιοι θα πάρουν αναδρομικά έως 900€

Αναδρομικά: Ποιοι συνταξιούχοι πρέπει να υποβάλλουν τροποποιητικές δηλώσεις

Αυξήσεις συντάξεων στο Δημόσιο: Ποιοι θα λαμβάνουν έως το 80% των αποδοχών τους