Σύνταξη χηρείας: ποιο ποσό μπαίνει τελικά στην τσέπη και πότε «ψαλιδίζεται»
Η σύνταξη χηρείας παραμένει για χιλιάδες δικαιούχους ένα κρίσιμο εισόδημα, όμως το ποσό που αναγράφεται στην απόφαση δεν είναι πάντα το ίδιο με εκείνο που φτάνει τελικά στον λογαριασμό. Το πραγματικό ύψος της παροχής διαμορφώνεται από το αρχικό ποσοστό μεταβίβασης, τα κατώτατα όρια, τις κρατήσεις υπέρ υγείας και φορολογίας, αλλά και τις μειώσεις που ενεργοποιούνται μετά την πρώτη τριετία σε ορισμένες περιπτώσεις.
Το βασικό σημείο εκκίνησης είναι ότι, για θανάτους από 13 Μαΐου 2016 και μετά, ο επιζών σύζυγος ή το μέρος συμφώνου συμβίωσης δικαιούται το 70% της σύνταξης που ελάμβανε ή δικαιούταν ο θανών. Για κάθε τέκνο προβλέπεται ποσοστό 25%, ενώ αν τα συνολικά ποσοστά υπερβαίνουν το ποσό της σύνταξης του θανόντος, μειώνεται ισόποσα μόνο το ποσοστό των τέκνων.
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι, αν ο θανών λάμβανε κύρια σύνταξη 1.000 ευρώ μικτά και υπάρχει μόνο επιζών σύζυγος, η αρχική σύνταξη χηρείας διαμορφώνεται στα 700 ευρώ μικτά. Αν υπάρχουν και δύο δικαιοδόχα τέκνα, το ποσό επιμερίζεται με βάση τα προβλεπόμενα ποσοστά, χωρίς το συνολικό άθροισμα να μπορεί κανονικά να ξεπεράσει τη σύνταξη του θανόντος, εκτός από ειδικές περιπτώσεις εφαρμογής κατώτατου ποσού. Η διαφορά ανάμεσα στο θεωρητικό και στο τελικό ποσό είναι συχνά μεγάλη.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα νέα κατώτατα όρια για το 2026. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι από 1/1/2026 το κατώτατο ποσό σύνταξης λόγω θανάτου ξεκινά από 418,95 ευρώ για έως 15 πλήρη έτη ασφάλισης του θανόντος και φτάνει στα 446,87 ευρώ για 20 πλήρη έτη και άνω. Σε περιπτώσεις θανάτου από εργατικό ατύχημα ή επαγγελματική ασθένεια, το κατώτατο ποσό δεν μπορεί να υπολείπεται των 893,75 ευρώ, με επιμερισμό στους δικαιούχους ανάλογα με τα ποσοστά τους.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν το 70% της σύνταξης του θανόντος βγάζει μικρότερο ποσό, μπορεί να ενεργοποιηθεί το κατώτατο όριο. Αν, για παράδειγμα, το 70% οδηγεί σε 390 ευρώ, ο δικαιούχος δεν θα πέσει κάτω από το κατώτατο ποσό που αντιστοιχεί στα έτη ασφάλισης του θανόντος, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις. Εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές δικλίδες προστασίας για τους χαμηλοσυνταξιούχους δικαιούχους χηρείας.
Όμως το ποσό που εγκρίνεται δεν είναι και το καθαρό ποσό πληρωμής. Στις κύριες συντάξεις επιβάλλεται εισφορά υγειονομικής περίθαλψης 6%, η οποία υπολογίζεται επί του καταβαλλόμενου ποσού σύνταξης, ενώ ακολουθεί και η παρακράτηση φόρου, όπου προκύπτει με βάση τη φορολογική εικόνα του συνταξιούχου. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν και άλλες κρατήσεις ή συμψηφισμοί. Έτσι, μια σύνταξη χηρείας 700 ευρώ μικτά δεν μεταφράζεται σε 700 ευρώ «στο χέρι».
Το μεγαλύτερο «ψαλίδι» έρχεται συνήθως μετά την πρώτη τριετία. Ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει ότι αν ο επιζών σύζυγος εργάζεται, αυτοαπασχολείται ή λαμβάνει δική του σύνταξη από οποιαδήποτε πηγή, τότε μετά τη συμπλήρωση τριών ετών από την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί τον θάνατο, η σύνταξη λόγω θανάτου μειώνεται κατά 50%. Η μείωση αυτή εφαρμόζεται και όταν υπάρχει σύνταξη από το εξωτερικό, με ειδική μεταχείριση για χώρες της ΕΕ ή για κράτη με διμερή σύμβαση, όταν η άλλη σύνταξη χορηγείται από άλλη αιτία, δηλαδή λόγω γήρατος ή αναπηρίας.
- 5 λεπτά πριν Αθωώθηκε ο Κώστας Ανεστίδης στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ
- 14 λεπτά πριν Παπαθανάσης: 110 εκατ. ευρώ για 18 νέα έργα στη Δυτική Μακεδονία
- 20 λεπτά πριν Ζεφύρι: Σε κρίσιμη κατάσταση η 3χρονη που παρασύρθηκε από αυτοκίνητο
