Σύνταξη αντί για αποζημίωση: Ποιοι δικαιούνται μόνιμη στήριξη από το κράτος

Του Σωτήρη Βασιλάκου*

Αναπληρωτή Διευθυντή, Διεύθυνση Εισοδηματικής Πολιτικής, Γενικό Λογιστήριο του Κράτους

Ένα δικαίωμα που χάθηκε το 1993

Το συνταξιοδοτικό καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων και λειτουργών μεταβλήθηκε ριζικά με τον νόμο 2084/1992, ο οποίος καθόρισε τα ασφαλιστικά δικαιώματα όσων πρωτοασφαλίστηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 1993. Μεταξύ άλλων, ο νόμος αυτός κατάργησε ένα προϋπάρχον δικαίωμα: τη δυνατότητα των γονέων άτεκνων, άγαμων, διαζευγμένων ή σε χηρεία υπαλλήλων ή στρατιωτικών που απεβίωναν, να λάβουν σύνταξη.

Η πρόβλεψη αυτή ίσχυε από το 1951 και αντικατόπτριζε τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής. Προϋπέθετε ότι οι γονείς συντηρούνταν οικονομικά από τον υπάλληλο, και η σύνταξη καταβαλλόταν πρώτα στον πατέρα και, ελλείψει αυτού, στη μητέρα ή στις άγαμες αδελφές.
Η κατάργησή της δημιούργησε ανισότητα μεταξύ «παλαιών» και «νέων» ασφαλισμένων, αφήνοντας χωρίς στήριξη τις οικογένειες υπαλλήλων που διορίστηκαν μετά το 1993.

Αποζημίωση αντί σύνταξης: Μερική κάλυψη του κενού

Για να καλυφθεί μερικώς το κενό, θεσπίστηκε το άρθρο 8 παρ. 17 του ν. 2592/1998, που προέβλεπε εφάπαξ αποζημίωση στις οικογένειες υπαλλήλων ή στρατιωτικών που απεβίωσαν κατά την εκτέλεση υπηρεσιακών καθηκόντων, εξαιτίας της υπηρεσίας τους.
Το ποσό αυτό, με μεταγενέστερες ρυθμίσεις, ανήλθε έως και σε 100.000 ευρώ, χωρίς όμως να μπορεί να υποκαταστήσει τη μόνιμη οικονομική ασφάλεια που παρέχει μια σύνταξη.

Η νέα ρύθμιση του 2025 – Επαναφορά του δικαιώματος

Με τον νόμο 5222/2025 και ειδικότερα το άρθρο 269 (παρ. 17Α), το κράτος επαναφέρει μετά από τρεις δεκαετίες το δικαίωμα των γονέων να λάβουν σύνταξη,
εφόσον το τέκνο τους (άγαμο, άτεκνο, διαζευγμένο ή σε χηρεία) αποβιώσει κατά την εκτέλεση διατεταγμένης υπηρεσίας αυξημένου κινδύνου.

Η ρύθμιση ισχύει για συμβάντα μετά την 1η Ιανουαρίου 2023 και αφορά υπαλλήλους ή στρατιωτικούς που διορίστηκαν μετά την 1/1/1993, χωρίς προηγούμενη ασφάλιση έως το 1992.

Επιλογή: Σύνταξη ή αποζημίωση

Οι δικαιούχοι γονείς μπορούν να επιλέξουν:

• είτε εφάπαξ αποζημίωση 100.000 ευρώ,
• είτε μηνιαία σύνταξη, ίση με το 50% της σύνταξης που θα ελάμβανε ο θανών βάσει των διατάξεων του άρθρου 10 παρ. 6 του ν. 2084/1992.

Η σύνταξη κατανέμεται ισομερώς στους δύο γονείς, ενώ σε περίπτωση θανάτου του ενός, το μερίδιό του μεταφέρεται στον άλλο. Είναι ανεξάρτητη από άλλες συντάξεις ή εισοδήματα και αμεταβίβαστη.

Η επιλογή γίνεται με αμετάκλητη υπεύθυνη δήλωση προς τη Διεύθυνση Εισοδηματικής Πολιτικής του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και την υπηρεσία του θανόντος.

Σε περίπτωση διαφορετικής επιλογής από τους δύο γονείς:

• η αποζημίωση μειώνεται κατά 50%,
• και η σύνταξη περιορίζεται στα 2,5/10 της σύνταξης του θανόντος.

Εάν έχει ήδη καταβληθεί αποζημίωση και επιλεγεί εκ των υστέρων η σύνταξη, παρακρατείται 20% της σύνταξης μέχρι την πλήρη εξόφληση, χωρίς καμία άλλη ενέργεια από τους δικαιούχους.
Αν έχουν αποβιώσει οι γονείς, το εφάπαξ ποσό καταβάλλεται στα αδέλφια του θανόντος, εφόσον είναι κάτω των 24 ετών.

Οικονομική λογική της ρύθμισης

Η μηνιαία σύνταξη, λόγω του ύψους της, αντισταθμίζει το ποσό των 100.000 ευρώ σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθιστώντας τη συμφερότερη επιλογή για τους περισσότερους δικαιούχους.
Ωστόσο, γονείς προχωρημένης ηλικίας ή με άμεση ανάγκη ρευστότητας ενδέχεται να προτιμήσουν το εφάπαξ ποσό.

Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου έχει ήδη δοθεί αποζημίωση μετά την 1/1/2023, η μεταγενέστερη επιλογή σύνταξης είναι νομικά επιτρεπτή και οικονομικά ωφέλιμη, αφού δεν απαιτεί επιστροφή χρημάτων — μόνο παρακράτηση του 20%.

Αναγνώριση και αποκατάσταση

Η διάταξη του άρθρου 269 δεν θεσπίζει νέο προνόμιο, αλλά επαναφέρει ένα θεμελιώδες δικαίωμα που είχε αδικαιολόγητα χαθεί.
Αναγνωρίζει τη συνέχεια της κρατικής μέριμνας και προσφέρει σταθερή, διαρκή και αξιοπρεπή στήριξη στις οικογένειες υπαλλήλων και στρατιωτικών που έχασαν τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος.
Η δυνατότητα ελεύθερης επιλογής μεταξύ αποζημίωσης και σύνταξης καθιστά το πλαίσιο ευέλικτο, δίκαιο και ανθρώπινο.

*Ο Δρ. Σωτήρης Βασιλάκος είναι Αναπληρωτής Διευθυντής στη Διεύθυνση Εισοδηματικής Πολιτικής του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.

Περισσότερα:

Επίδομα 300 ευρώ σε συνταξιούχους: Ποια είναι τα νέα όρια – Τι θα γίνει με τις «χηρείας»

Αναδρομικά έως 7.800 ευρώ σε συντάξεις χηρείας – Ποιους αφορά η απόφαση

Συνταξιούχοι: πώς θα δείτε αν δικαιούστε αύξηση ή αναδρομικά