Συντάξεις Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα: Γιατί διαφέρουν τα μέσα ποσά και τι ανοίγει την «ψαλίδα»

Διαφορές στα μέσα ποσά συντάξεων μεταξύ συνταξιούχων του Δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα καταγράφονται διαχρονικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας που εξασφαλίζει υψηλότερη ή χαμηλότερη σύνταξη μόνο και μόνο από τον τομέα απασχόλησης.

Το τελικό ποσό εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων: τα χρόνια ασφάλισης, τις συντάξιμες αποδοχές, το ύψος και τη διάρκεια καταβολής εισφορών, την ηλικία αποχώρησης, τυχόν διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση, καθώς και το καθεστώς με το οποίο συνταξιοδοτήθηκε κάθε ασφαλισμένος.

Γι’ αυτό και η σύγκριση ενός μέσου ποσού σύνταξης στο Δημόσιο με ένα αντίστοιχο στον ιδιωτικό τομέα χρειάζεται προσοχή. Πίσω από τον μέσο όρο κρύβονται ασφαλισμένοι με πολύ διαφορετικές διαδρομές.

Τα χρόνια ασφάλισης παίζουν καθοριστικό ρόλο

Ένας από τους βασικότερους παράγοντες είναι η διάρκεια του ασφαλιστικού βίου. Όσο περισσότερα είναι τα έτη ασφάλισης, τόσο υψηλότερο μπορεί να είναι το ανταποδοτικό μέρος της σύνταξης, καθώς αυξάνεται ο συντελεστής αναπλήρωσης.

Στο Δημόσιο, μεγάλος αριθμός ασφαλισμένων έχει συνεχή ασφαλιστική διαδρομή πολλών ετών, συχνά χωρίς μεγάλα κενά. Αντίθετα, στον ιδιωτικό τομέα είναι συχνότερα τα διαστήματα ανεργίας, οι αλλαγές εργοδότη, η μερική απασχόληση ή οι περίοδοι κατά τις οποίες οι ασφαλιστικές εισφορές είναι χαμηλότερες.

Αυτές οι διαφορές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το ποσό που τελικά απονέμεται.

Οι αποδοχές δεν είναι ίδιες σε όλη την επαγγελματική διαδρομή

Εξίσου κρίσιμο στοιχείο είναι το ύψος των αποδοχών πάνω στις οποίες καταβάλλονταν ασφαλιστικές εισφορές.

Η ανταποδοτική σύνταξη συνδέεται με τις συντάξιμες αποδοχές του ασφαλισμένου. Έτσι, ένας εργαζόμενος που είχε σταθερά υψηλότερες αποδοχές για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να καταλήξει με μεγαλύτερη σύνταξη από κάποιον που είχε χαμηλότερους μισθούς ή εκτεταμένες περιόδους μερικής απασχόλησης.

Στον ιδιωτικό τομέα οι μισθολογικές διακυμάνσεις μπορεί να είναι μεγαλύτερες, καθώς επηρεάζονται από αλλαγές εργοδότη, ανεργία, εκ περιτροπής εργασία και διαφορετικές μορφές απασχόλησης.

Η σταθερότητα του ασφαλιστικού βίου κάνει τη διαφορά

Σημαντικό ρόλο παίζει και η συνέχεια στην ασφάλιση.

Ένας δημόσιος υπάλληλος που έχει 35 ή 40 έτη συνεχούς υπηρεσίας έχει, κατά κανόνα, πιο «καθαρό» ασφαλιστικό ιστορικό. Αντίθετα, ένας εργαζόμενος του ιδιωτικού τομέα μπορεί να έχει αντίστοιχη ηλικία αλλά λιγότερα πραγματικά έτη ασφάλισης εξαιτίας περιόδων ανεργίας ή απασχόλησης χωρίς πλήρη ασφαλιστική κάλυψη.

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστική διαφορά ακόμη και μεταξύ δύο ασφαλισμένων που ξεκίνησαν να εργάζονται περίπου την ίδια περίοδο.

Πλήρης και μειωμένη σύνταξη

Η ηλικία και ο τρόπος εξόδου από την εργασία επηρεάζουν επίσης το τελικό ποσό.

Όσοι συνταξιοδοτούνται με πλήρη σύνταξη δεν έχουν τις μειώσεις που μπορεί να συνοδεύουν μια πρόωρη ή μειωμένη αποχώρηση. Επομένως, δύο ασφαλισμένοι με παρόμοια χρόνια ασφάλισης μπορεί να καταλήξουν με διαφορετικά ποσά εάν ο ένας αποχωρήσει με πλήρη σύνταξη και ο άλλος με μειωμένη.

Η διαφορά αυτή μπορεί να διατηρείται σε μόνιμη βάση και να επηρεάζει αισθητά το καθαρό ποσό που καταβάλλεται κάθε μήνα.

Παράλληλη και διαδοχική ασφάλιση

Ένας ακόμη παράγοντας που ανοίγει την «ψαλίδα» είναι η ύπαρξη παράλληλης ή διαδοχικής ασφάλισης.

Ασφαλισμένοι που εργάστηκαν σε περισσότερους φορείς ή κατέβαλλαν για κάποια περίοδο εισφορές σε δύο ασφαλιστικά καθεστώτα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να δικαιούνται προσαύξηση ή πρόσθετο ποσό.

Έτσι, δύο άτομα με τον ίδιο συνολικό χρόνο εργασίας μπορεί να έχουν διαφορετική σύνταξη, επειδή ο ένας είχε απλή ασφάλιση και ο άλλος επιπλέον ασφαλιστικές εισφορές.

Επικουρική σύνταξη και εφάπαξ αλλάζουν την εικόνα

Η συνολική συνταξιοδοτική παροχή δεν περιορίζεται στην κύρια σύνταξη.

Σε αρκετές περιπτώσεις, οι διαφορές μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα γίνονται μεγαλύτερες όταν συνυπολογιστούν η επικουρική σύνταξη και το εφάπαξ. Ορισμένες επαγγελματικές κατηγορίες είχαν διαφορετικά ποσοστά εισφορών, διαφορετικό χρόνο επικουρικής ασφάλισης ή διαφορετικούς φορείς πρόνοιας.

Γι’ αυτό δύο συνταξιούχοι με παρόμοια κύρια σύνταξη μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό συνολικό μηνιαίο εισόδημα.

Οι παλαιοί και οι νέοι συνταξιούχοι

Σημαντικό ρόλο παίζει και το πότε εκδόθηκε η σύνταξη.

Οι παλαιότερες συντάξεις έχουν περάσει από διαδικασίες επανυπολογισμού και σε αρκετές περιπτώσεις συνοδεύονται από προσωπική διαφορά. Οι νεότερες υπολογίζονται εξαρχής με το ισχύον σύστημα εθνικής και ανταποδοτικής σύνταξης.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μέσα στον ίδιο επαγγελματικό κλάδο μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάλογα με το έτος συνταξιοδότησης.

Ο μέσος όρος δεν δείχνει όλη την εικόνα

Τα μέσα ποσά είναι χρήσιμα για να αποτυπώνουν μια γενική τάση, αλλά δεν μπορούν να προβλέψουν τι θα πάρει ένας συγκεκριμένος ασφαλισμένος.

Η «ψαλίδα» μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα δημιουργείται κυρίως από τη διαφορετική σύνθεση των ασφαλισμένων: τα έτη ασφάλισης, τη σταθερότητα της εργασίας, τις αποδοχές, τις εισφορές και τις συνθήκες συνταξιοδότησης.

Γι’ αυτό, για μια πραγματικά σωστή σύγκριση, δεν αρκεί να γνωρίζει κανείς αν κάποιος προέρχεται από το Δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Χρειάζεται να εξεταστεί ολόκληρο το ασφαλιστικό του ιστορικό.