Συντάξεις αναπηρίας: Τι αλλάζει στις επανεξετάσεις

Στις πιο δύσκολες και ευαίσθητες υποθέσεις του ασφαλιστικού συστήματος εξακολουθούν να συγκαταλέγονται οι συντάξεις αναπηρίας, με το μεγαλύτερο βάρος να πέφτει στις διαδικασίες πιστοποίησης και επανεξέτασης από τα ΚΕΠΑ.

Παρά τα βήματα ψηφιοποίησης και τις αλλαγές που έχουν γίνει στο σύστημα, χιλιάδες ασφαλισμένοι συνεχίζουν να κινούνται σε ένα σύνθετο τοπίο, όπου κάθε καθυστέρηση, κάθε αστοχία στον φάκελο και κάθε λήξη γνωμάτευσης μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική δοκιμασία.

Το βασικό «μέτωπο» εντοπίζεται στις περιπτώσεις όπου η γνωμάτευση αναπηρίας πλησιάζει στη λήξη της και ο ασφαλισμένος πρέπει να περάσει από τη διαδικασία επανεξέτασης. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η αίτηση για επανεξέταση υποβάλλεται το τελευταίο τετράμηνο πριν από τη λήξη της Γνωστοποίησης Αποτελέσματος Πιστοποίησης Αναπηρίας. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος είναι κρίσιμος και οποιαδήποτε καθυστέρηση μπορεί να δημιουργήσει αλυσιδωτά προβλήματα στην καταβολή παροχών και στη διατήρηση δικαιωμάτων.

Ιδιαίτερα απαιτητικές είναι οι υποθέσεις ασφαλισμένων με βαριά προβλήματα υγείας που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί ή δεν έχουν αποτυπωθεί σωστά στο καθεστώς των μη αναστρέψιμων παθήσεων. Το σημερινό πλαίσιο προβλέπει ότι για συγκεκριμένες παθήσεις η διάρκεια της αναπηρίας μπορεί να κρίνεται επ’ αόριστον, ώστε να αποφεύγονται οι επαναλαμβανόμενες και ψυχοφθόρες επανεξετάσεις. Μάλιστα, ο σχετικός πίνακας αναθεωρήθηκε και διευρύνθηκε το 2024, ακριβώς για να περιοριστούν οι άσκοπες επαναξιολογήσεις σε περιπτώσεις όπου η ιατρική εικόνα δεν επιδέχεται ουσιαστική βελτίωση.

Στις περιπτώσεις αυτές, όταν η πάθηση έχει ήδη πιστοποιηθεί ως μη αναστρέψιμη και το ποσοστό έχει χαρακτηριστεί επ’ αόριστον, δεν απαιτείται νέα επαναξιολόγηση ούτε νέος ιατρικός εισηγητικός φάκελος, εκτός αν υπάρχει επιδείνωση και χρειάζεται επανεξέταση για πιθανή χορήγηση αυξημένου ποσοστού αναπηρίας. Πρόκειται για μία κρίσιμη πρόβλεψη, καθώς βγάζει από τον κύκλο της συνεχούς ταλαιπωρίας ανθρώπους που επί χρόνια περνούσαν ξανά και ξανά από επιτροπές για μόνιμες και μη αναστρέψιμες καταστάσεις.

Ωστόσο, οι πιο σύνθετοι φάκελοι δεν εξαφανίζονται. Δύσκολες παραμένουν οι περιπτώσεις με πολλαπλές παθήσεις, όπου απαιτείται συντονισμός περισσότερων της μίας ιατρικών ειδικοτήτων για την κατάρτιση του εισηγητικού φακέλου. Στα Ψηφιακά ΚΕΠΑ προβλέπεται ότι για κάθε πάθηση μπορεί να χρειάζεται ξεχωριστή τεκμηρίωση, με αφετηρία τον γιατρό της κύριας πάθησης, κάτι που αυξάνει τις πιθανότητες καθυστέρησης ή ελλιπούς αποτύπωσης της συνολικής βαρύτητας της κατάστασης.

Ένα ακόμη κομβικό σημείο είναι ότι η διαδικασία πλέον «τρέχει» ψηφιακά, με τον ιατρικό εισηγητικό φάκελο να καταρτίζεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά. Αυτό επιταχύνει αρκετά βήματα, αλλά δεν λύνει αυτομάτως όλα τα προβλήματα, ειδικά όταν υπάρχουν ελλείψεις στα δικαιολογητικά ή ασάφειες στην ιατρική τεκμηρίωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ψηφιοποίηση δεν καταργεί τη δυσκολία· απλώς τη μεταφέρει σε ένα πιο απαιτητικό διοικητικό περιβάλλον.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ένα σημαντικό εργαλείο που μπορούν να αξιοποιήσουν οι ασφαλισμένοι: η αίτηση για σύνταξη αναπηρίας δεν είναι απαραίτητο να περιμένει την έκδοση της γνωμάτευσης ΚΕΠΑ. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι μπορεί να υποβληθεί ακόμη και την ίδια ημέρα που κατατίθεται η αίτηση στην Εθνική Πύλη Αναπηρίας. Αυτή η δυνατότητα είναι κρίσιμη, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθά να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος στην έναρξη της συνταξιοδοτικής διαδικασίας.

Ειδικό βάρος έχουν και οι υποθέσεις όπου ο ασφαλισμένος πρέπει να κινηθεί γρήγορα μετά την έκδοση της γνωμάτευσης. Στο διοικητικό πλαίσιο απονομής προβλέπεται ότι η αίτηση για σύνταξη αναπηρίας πρέπει να κατατεθεί μέσα σε τέσσερις μήνες από την παραλαβή της γνωστοποίησης αποτελέσματος, ώστε να διασφαλίζονται κρίσιμα δικαιώματα ως προς την αφετηρία της διαδικασίας. Το χρονικό αυτό όριο είναι συχνά καθοριστικό για όσους βρίσκονται ήδη σε οικονομική πίεση και περιμένουν τη σύνταξη ως μοναδικό μέσο επιβίωσης.

Στην πράξη, οι πιο δύσκολες περιπτώσεις είναι τρεις: εκείνες όπου λήγει η γνωμάτευση και απαιτείται έγκαιρη επανεξέταση, εκείνες όπου η πάθηση θα μπορούσε να κριθεί επ’ αόριστον αλλά δεν έχει ακόμη «κλειδώσει» διοικητικά, και εκείνες με σύνθετο ιατρικό ιστορικό που χρειάζονται πολλαπλή τεκμηρίωση. Σε αυτές ακριβώς τις κατηγορίες, η γραφειοκρατία, η καθυστέρηση και η αβεβαιότητα συνεχίζουν να κρατούν χιλιάδες δικαιούχους σε αναμονή.

Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να επιταχύνονται οι διαδικασίες, αλλά να περιορίζονται οι άσκοπες επανεξετάσεις και να υπάρχει σαφής, σταθερή και έγκαιρη ενημέρωση των ασφαλισμένων. Γιατί στις συντάξεις αναπηρίας το πρόβλημα δεν είναι απλώς διοικητικό. Είναι βαθιά κοινωνικό και αφορά ανθρώπους που δεν έχουν περιθώριο ούτε για νέα αναμονή ούτε για νέα λάθη.

Περισσότερα:

Επίδομα 300 ευρώ σε συνταξιούχους: Ποια είναι τα νέα όρια – Τι θα γίνει με τις «χηρείας»

Αναδρομικά έως 7.800 ευρώ σε συντάξεις χηρείας – Ποιους αφορά η απόφαση

Συνταξιούχοι: πώς θα δείτε αν δικαιούστε αύξηση ή αναδρομικά