Πλασματικά έτη: Πότε συμφέρει η εξαγορά στρατού, σπουδών, τέκνων ή κενών ασφάλισης
Σημαντικό «εργαλείο» για χιλιάδες ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση αποτελούν τα πλασματικά έτη ασφάλισης. Η αναγνώριση χρόνου στρατιωτικής θητείας, σπουδών, τέκνων ή κενών διαστημάτων μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να βοηθήσει τον ασφαλισμένο να συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο για σύνταξη ή ακόμη και να αυξήσει το τελικό ποσό που θα λάβει.
Η εξαγορά, ωστόσο, δεν είναι συμφέρουσα σε όλες τις περιπτώσεις. Το οικονομικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το ασφαλιστικό ιστορικό, την ηλικία, τον χρόνο που λείπει για τη θεμελίωση δικαιώματος και το κόστος αναγνώρισης.
Σύμφωνα με τον e-ΕΦΚΑ, μεταξύ των συνηθέστερων πλασματικών χρόνων που μπορούν να αναγνωριστούν περιλαμβάνονται η στρατιωτική υπηρεσία, οι σπουδές, η γονική άδεια και τα τέκνα, τα κενά διαστήματα ασφάλισης, καθώς και άλλες προβλεπόμενες περίοδοι.
Το «κλειδί» των 40 ετών στα 62
Μία από τις σημαντικότερες χρήσεις των πλασματικών ετών αφορά όσους πλησιάζουν την ηλικία των 62 ετών αλλά δεν έχουν συμπληρώσει 40 χρόνια ή 12.000 ημέρες ασφάλισης.
Τα γενικά όρια που ισχύουν σήμερα προβλέπουν πλήρη σύνταξη στα 62 με τουλάχιστον 40 έτη ασφάλισης και πλήρη σύνταξη στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη.
Ετσι, ένας ασφαλισμένος που στα 62 του διαθέτει, για παράδειγμα, 37 ή 38 πραγματικά έτη ασφάλισης μπορεί να εξετάσει αν έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίσει τον χρόνο που του λείπει από στρατιωτική θητεία, σπουδές ή άλλη επιτρεπόμενη κατηγορία. Σε μια τέτοια περίπτωση η εξαγορά μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν αυξάνει απλώς τη σύνταξη αλλά μπορεί να επιτρέψει την άμεση θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Πότε συμφέρει η αναγνώριση στρατιωτικής θητείας
Ο χρόνος της στρατιωτικής υπηρεσίας είναι από τις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις εξαγοράς.
Η αναγνώρισή του μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη όταν οι μήνες της θητείας είναι ακριβώς αυτοί που χρειάζεται ο ασφαλισμένος για να συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης.
Δεν είναι όμως αυτονόητο ότι συμφέρει κάθε ασφαλισμένο να εξαγοράσει ολόκληρη τη στρατιωτική του θητεία. Αν το συνταξιοδοτικό δικαίωμα θεμελιώνεται ούτως ή άλλως χωρίς αυτήν και η εξαγορά γίνεται αποκλειστικά για αύξηση της σύνταξης, πρέπει να συγκριθεί το κόστος με την πρόσθετη παροχή που αναμένεται να προκύψει.
Ο e-ΕΦΚΑ έχει επίσης διευκρινίσει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται τουλάχιστον 3.600 ημέρες πραγματικής ή προβλεπόμενης ασφάλισης προκειμένου να χρησιμοποιηθεί η στρατιωτική υπηρεσία για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Σπουδές: Χρήσιμες όταν λείπουν χρόνια για τη θεμελίωση
Ο χρόνος σπουδών αποτελεί επίσης βασική κατηγορία πλασματικής ασφάλισης. Η εξαγορά του μπορεί να είναι καθοριστική για ασφαλισμένους με πολυετείς σπουδές οι οποίοι ξεκίνησαν αργότερα την επαγγελματική τους δραστηριότητα και, ως αποτέλεσμα, εμφανίζουν κενό στον συνολικό ασφαλιστικό χρόνο.
Η αναγνώριση σπουδών αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν οδηγεί στη συμπλήρωση κρίσιμου ορίου, όπως τα 40 χρόνια ασφάλισης για σύνταξη στα 62.
Αντίθετα, όταν ο ασφαλισμένος έχει ήδη συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο και εξετάζει την εξαγορά μόνο για μικρή προσαύξηση της σύνταξης, απαιτείται προηγουμένως υπολογισμός του κόστους.
Τέκνα και γονική άδεια
Η νομοθεσία προβλέπει και δυνατότητες αναγνώρισης χρόνου που σχετίζεται με τα τέκνα και τη γονική άδεια.
Για συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων προβλέπεται πλασματικός χρόνος για παιδιά, ενώ οι ακριβείς προϋποθέσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με το πότε ασφαλίστηκε για πρώτη φορά ο ενδιαφερόμενος και με ποια συνταξιοδοτική διάταξη επιδιώκει να αποχωρήσει.
Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει, μεταξύ άλλων, προβλέψεις για αναγνώριση ενός έτους για το πρώτο παιδί και δύο ετών για κάθε επόμενο, έως το τρίτο, στις περιπτώσεις που καλύπτονται από τις συγκεκριμένες διατάξεις.
Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος τέκνων μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελέσει σημαντικό «κλειδί» για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών, χωρίς όμως όλοι οι ασφαλισμένοι να έχουν τα ίδια δικαιώματα αναγνώρισης.
Κενά ασφάλισης
Τα κενά μεταξύ δύο περιόδων εργασίας είναι επίσης δυνατό, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αναγνωριστούν ως πλασματικός χρόνος.
Η συγκεκριμένη δυνατότητα ενδιαφέρει κυρίως εργαζομένους με διακοπές στον ασφαλιστικό τους βίο, οι οποίοι εξαιτίας αυτών των κενών δεν συμπληρώνουν τον απαιτούμενο αριθμό ετών.
Και εδώ, η εξαγορά έχει μεγαλύτερη πρακτική αξία όταν το αναγνωριζόμενο διάστημα είναι αυτό που «κλειδώνει» τη συνταξιοδότηση.
Μέχρι επτά χρόνια αναγνώρισης
Το ανώτατο όριο πλασματικού χρόνου εξαρτάται από το έτος θεμελίωσης του συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Για όσους θεμελιώνουν με τις αυξημένες προϋποθέσεις του 2014 και των επόμενων ετών, το γενικό ανώτατο όριο φθάνει τα επτά έτη. Για παλαιότερα έτη θεμελίωσης προβλέπονται χαμηλότερα όρια.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στους ασφαλισμένους που έχουν υπαχθεί για πρώτη φορά στην ασφάλιση μετά την 1η Ιανουαρίου 1993, καθώς για αυτούς ισχύουν διαφορετικοί περιορισμοί ως προς τις κατηγορίες πλασματικών χρόνων. Εξαίρεση αποτελούν, μεταξύ άλλων, όσοι επιδιώκουν πλήρη σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια, για τους οποίους προβλέπεται ευρύτερη δυνατότητα αναγνώρισης.
Η εξαγορά επηρεάζει και το ποσό της σύνταξης
Η αναγνώριση πλασματικού χρόνου δεν χρησιμοποιείται μόνο για τη θεμελίωση δικαιώματος. Ο χρόνος που αναγνωρίζεται με καταβολή εισφορών μπορεί να υπολογιστεί και στο ποσό της σύνταξης.
Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι πλασματικός χρόνος που αναγνωρίζεται με εξαγορά συνυπολογίζεται τόσο στην εθνική όσο και στην ανταποδοτική σύνταξη. Αντίθετα, χρόνοι που λαμβάνονται υπόψη χωρίς εξαγορά για θεμελίωση δικαιώματος δεν αυξάνουν κατά τον ίδιο τρόπο το ανταποδοτικό τμήμα.
Πόσο κοστίζει
Το ποσό της εξαγοράς δεν είναι ίδιο για όλους. Για τους μισθωτούς συνδέεται με τις αποδοχές και τις ασφαλιστικές εισφορές που προβλέπονται κατά τον χρόνο της αίτησης, ενώ για ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες ο υπολογισμός συνδέεται με την ασφαλιστική κατηγορία σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.
Η εξόφληση μπορεί να πραγματοποιηθεί και εφάπαξ, με τον e-ΕΦΚΑ να προβλέπει έκπτωση 2% για κάθε έτος εξαγοράς όταν το ποσό καταβληθεί μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία μετά την κοινοποίηση της απόφασης αναγνώρισης.
Πότε τελικά συμφέρει
Η εξαγορά πλασματικών ετών έχει κατά κανόνα μεγαλύτερη αξία όταν επιτρέπει στον ασφαλισμένο να θεμελιώσει δικαίωμα που διαφορετικά θα αποκτούσε αρκετά αργότερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμπλήρωση των 40 ετών για έξοδο στα 62.
Αντίθετα, όταν η θεμελίωση έχει ήδη εξασφαλιστεί και το μόνο όφελος είναι μια επιπλέον αύξηση στο ποσό της σύνταξης, απαιτείται σύγκριση του συνολικού κόστους εξαγοράς με την αναμενόμενη μηνιαία προσαύξηση.
Γι’ αυτό και πριν υποβληθεί αίτηση αναγνώρισης είναι σκόπιμο να υπολογιστεί πρώτα πόσος ακριβώς χρόνος λείπει. Συχνά δεν υπάρχει λόγος να εξαγοραστεί το μέγιστο δυνατό διάστημα, όταν για τη θεμελίωση αρκούν λίγοι μόνο μήνες ή ένα-δύο έτη.
Η αίτηση αναγνώρισης μπορεί να γίνει πριν ή ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησης. Κατά κανόνα δεν μπορεί να υποβληθεί αργότερα μόνο για την αύξηση του ποσού της ήδη απονεμηθείσας σύνταξης, με περιορισμένες εξαιρέσεις όταν ο χρόνος αποδειχθεί αναγκαίος για τη θεμελίωση του ίδιου του συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
