Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης της Αυτοκτονίας: Τα «σιωπηλά» σημάδια και πώς ζητάμε βοήθεια
Η Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης της Αυτοκτονίας, που τιμάται σήμερα, 10 Σεπτεμβρίου, στρέφει την προσοχή σε ένα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας και στη σημασία της έγκαιρης αναζήτησης βοήθειας.
Το μήνυμα για την περίοδο 2024-2026 είναι «Αλλάζοντας την αφήγηση για την αυτοκτονία». Στόχος είναι η μετάβαση από τη σιωπή και το στίγμα σε μια κουλτούρα ανοιχτής συζήτησης, κατανόησης και ουσιαστικής υποστήριξης, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας.
Περισσότεροι από 720.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από αυτοκτονία παγκοσμίως. Κάθε απώλεια επηρεάζει βαθιά οικογένειες, φίλους, χώρους εργασίας και ολόκληρες κοινότητες.
Τα στοιχεία για την Ελλάδα
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, στην Ελλάδα καταγράφηκαν 2.946 θάνατοι από αυτοκτονία την περίοδο 2020-2025. Από αυτούς, οι 579 καταγράφηκαν το 2025.
Ο επιστημονικός διευθυντής της ΚΛΙΜΑΚΑ, ψυχίατρος Κυριάκος Κατσαδώρος, επισημαίνει ότι τα συγκριτικά χαμηλότερα καταγεγραμμένα ποσοστά της Ελλάδας σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν δικαιολογούν εφησυχασμό.
Όπως εξηγεί, η πρόληψη δεν πρέπει να ενεργοποιείται μόνο όταν η κρίση έχει ήδη κορυφωθεί. Χρειάζεται να ξεκινά νωρίτερα, στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, στο σχολείο, στην κοινότητα και στους χώρους εργασίας, ενώ πρέπει να συνεχίζεται και μετά από μια απόπειρα.
Τι σημαίνει «ευαλωτότητα»
Ένας άνθρωπος μπορεί να ζει για χρόνια με ψυχική, βιολογική, οικογενειακή ή αναπτυξιακή ευαλωτότητα χωρίς αυτή να γίνεται εύκολα αντιληπτή.
Ωστόσο, μια απώλεια, μια σύγκρουση, μια περίοδος έντονης πίεσης ή μια άλλη σοβαρή επιβάρυνση μπορεί να διαταράξει την ισορροπία του. Γι’ αυτό η έγκαιρη παρατήρηση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η κρίση δεν εμφανίζεται πάντοτε ξαφνικά. Συχνά αποτελεί την κορύφωση μιας δυσκολίας που έχει ξεκινήσει νωρίτερα και μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κατάλληλη φροντίδα.
Τα «σιωπηλά» σημάδια που χρειάζονται προσοχή
Δεν υπάρχει ένα μεμονωμένο σημάδι που να αποδεικνύει ότι κάποιος κινδυνεύει. Ωστόσο, σημαντικές αλλαγές σε σχέση με τη συνηθισμένη συμπεριφορά του χρειάζονται προσοχή.
Ενδεικτικά σημάδια μπορεί να αποτελούν:
- η έντονη απόσυρση και η κοινωνική απομόνωση,
- η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες,
- οι μεγάλες αλλαγές στον ύπνο,
- η αυξημένη ευερεθιστότητα,
- η πτώση στην καθημερινή λειτουργικότητα,
- η παραμέληση του εαυτού,
- η αυξημένη χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών,
- επαναλαμβανόμενες εκφράσεις απελπισίας, αδιεξόδου ή αίσθησης ότι αποτελεί βάρος.
Παράλληλα, αυξημένη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει προηγούμενη απόπειρα, αυτοκτονικός ιδεασμός, σοβαρή ψυχική διαταραχή, εξάρτηση ή οικογενειακό ιστορικό αυτοκτονικότητας.
Τα σημάδια δεν αποτελούν διάγνωση. Είναι, όμως, λόγος να πλησιάσουμε τον άνθρωπο με ενδιαφέρον και να αναζητήσουμε έγκαιρα επαγγελματική βοήθεια.
Πώς πλησιάζουμε έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται
Δεν χρειάζονται περίπλοκες ή «τέλειες» λέξεις. Μια ήρεμη και άμεση προσέγγιση μπορεί να ξεκινήσει με απλές φράσεις:
- «Βλέπω ότι περνάς πολύ δύσκολα. Θέλεις να μου μιλήσεις;»
- «Ανησυχώ για εσένα και θέλω να σε ακούσω».
- «Έχεις σκεφτεί να κάνεις κακό στον εαυτό σου;»
Σύμφωνα με τον Κυριάκο Κατσαδώρο, η ευθεία ερώτηση για αυτοκτονικές σκέψεις δεν «βάζει την ιδέα» στον άνθρωπο. Αντίθετα, μπορεί να ανοίξει έναν ασφαλή δρόμο επικοινωνίας.
Εξίσου σημαντικό είναι να ακούσουμε πραγματικά την απάντηση, χωρίς επίκριση, πανικό ή προσπάθεια να υποβαθμίσουμε όσα αισθάνεται το άτομο.
Φράσεις όπως «μην το σκέφτεσαι» ή «όλα θα περάσουν» μπορεί να ακουστούν καθησυχαστικές, αλλά συχνά δεν αναγνωρίζουν τη σοβαρότητα της ψυχικής δυσφορίας.
Τι κάνουμε όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος
Εάν ένας άνθρωπος δηλώσει ότι κινδυνεύει άμεσα ή υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις επικείμενου κινδύνου:
- δεν τον αφήνουμε μόνο,
- ακούμε χωρίς αντιπαράθεση ή κριτική,
- καλούμε άμεσα το 112 ή τη Γραμμή 1018,
- ζητάμε επείγουσα βοήθεια από επαγγελματίες ψυχικής υγείας,
- παραμένουμε κοντά του μέχρι να αναλάβει κατάλληλη υπηρεσία.
Η αντίδραση του περιβάλλοντος δεν αντικαθιστά την επαγγελματική φροντίδα. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει τον κρίσιμο σύνδεσμο που θα οδηγήσει τον άνθρωπο σε αυτή.
Η πρόληψη αφορά ολόκληρη την κοινωνία
Η ενημέρωση για τις ψυχικές κρίσεις δεν αφορά μόνο τους ειδικούς. Σχολεία, δήμοι, επαγγελματικές ομάδες, υπηρεσίες υγείας και χώροι εργασίας μπορούν να συμβάλουν στην έγκαιρη αναγνώριση της δυσκολίας.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ αναπτύσσει δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, με στόχο τη μείωση του στίγματος και την ενθάρρυνση της αναζήτησης βοήθειας.
Όσο η συζήτηση γίνεται με υπευθυνότητα, επιστημονική ακρίβεια και σεβασμό, τόσο περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο.
Πού μπορεί να απευθυνθεί κάποιος
Η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 λειτουργεί σε 24ωρη βάση, επτά ημέρες την εβδομάδα, και στελεχώνεται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Παρέχει αξιολόγηση κινδύνου, υποστήριξη και διασύνδεση με τις κατάλληλες υπηρεσίες, σύμφωνα με την ΚΛΙΜΑΚΑ.
Διατίθεται επίσης η ηλεκτρονική διεύθυνση help@suicide-help.gr για ανθρώπους που δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν τηλεφωνικά. Το email δεν ενδείκνυται για επείγον περιστατικό.
Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου:
- καλέστε το 112,
- επικοινωνήστε με το 1018,
- μην αφήσετε το άτομο μόνο,
- ζητήστε άμεση επαγγελματική βοήθεια.
Το βασικό μήνυμα της φετινής ημέρας είναι ότι η πρόληψη αρχίζει πριν φτάσει ένας άνθρωπος στα όριά του: όταν κάποιος παρατηρήσει την αλλαγή, πλησιάσει χωρίς κριτική και βοηθήσει ώστε η κατάλληλη υποστήριξη να γίνει εγκαίρως διαθέσιμη.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
