Οι θλιβερές «πρωτιές» των εργαζόμενων μητέρων στην Ελλάδα του 2026
Άρθρο των Αλέξη Π. Μητρόπουλου και Αγγελικής Α. Μητροπούλου
Η Γιορτή της Μητέρας στην Ελλάδα τιμάται κάθε χρόνο τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, ως ημέρα αναγνώρισης της μητρότητας και της ανεκτίμητης προσφοράς της μητέρας στον άνθρωπο, την οικογένεια και την κοινωνία. Το 2026 η Γιορτή της Μητέρας τιμάται την Κυριακή 10 Μαΐου.
Η καθιέρωση της ημέρας αυτής έχει διεθνή ιστορική διαδρομή. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Άννα Μαρία Τζάρβις συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάδειξη της ανάγκης για μια ημέρα αφιερωμένη στις μητέρες. Ήδη από το 1865 οργανώθηκαν πρωτοβουλίες με επίκεντρο τη μητρότητα, την ειρήνη και την κοινωνική συμφιλίωση. Το 1914, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Γούντροου Γουίλσον υπέγραψε προεδρικό διάταγμα με το οποίο καθιερώθηκε η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου ως εθνική εορτή προς τιμήν της μητέρας.
Στην Ελλάδα, όμως, η εργαζόμενη μητέρα εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές κοινωνικές, εργασιακές και ασφαλιστικές ανισότητες. Τα χρόνια των Μνημονίων, οι εργαζόμενες μητέρες υπέστησαν σημαντική απώλεια δικαιωμάτων στην εργασία, στην κοινωνική ασφάλιση, στην οικογενειακή προστασία και στην οικονομική τους θέση.
Η αποδυνάμωση των κοινωνικών πολιτικών, η αύξηση της εργασιακής επισφάλειας, η κατάργηση πρόωρων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και η συρρίκνωση οικογενειακών παροχών επιβάρυναν ιδιαίτερα τις γυναίκες και ειδικά τις μητέρες του ιδιωτικού τομέα. Οι συνέπειες αυτών των πολιτικών αποτυπώνονται και στη δημογραφική κρίση, καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει έντονη μείωση γεννήσεων και πληθυσμιακή γήρανση.
2. Οι αλλαγές στο Εργατικό και Ασφαλιστικό Δίκαιο έπληξαν κυρίως τις εργαζόμενες μητέρες
Οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στο Εργατικό και Ασφαλιστικό Δίκαιο αποδυνάμωσαν πολλές από τις κοινωνικές κατακτήσεις που είχαν θεσπιστεί υπέρ των γυναικών και των μητέρων.
Η αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους, η επέκταση των ευέλικτων μορφών απασχόλησης και η αυστηροποίηση των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης δημιούργησαν ένα περιβάλλον στο οποίο η εργαζόμενη μητέρα δυσκολεύεται να συνδυάσει εργασία, οικογένεια και προσωπική ζωή.
Ιδιαίτερα οι νέες ασφαλισμένες, δηλαδή όσες ασφαλίστηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 1993, βρίσκονται αντιμέτωπες με αυστηρές προϋποθέσεις για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Αντίστοιχα, οι μητέρες που έχουν παιδιά με αναπηρία αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα δύσκολες διαδικασίες και αυστηρά κριτήρια για να λάβουν την υποστήριξη που χρειάζονται.
Η πραγματική ισότητα των φύλων δεν μπορεί να εξαντλείται σε γενικές διακηρύξεις. Απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές, οι οποίες αναγνωρίζουν τον πολλαπλό ρόλο της γυναίκας στην οικογένεια, στην εργασία και στην κοινωνία.
3. Χαμηλότεροι μισθοί και μεγαλύτερη παρουσία στη μερική απασχόληση
Οι εργαζόμενες γυναίκες στον ιδιωτικό τομέα εξακολουθούν να αμείβονται χαμηλότερα από τους άνδρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία απασχόλησης μισθωτών ασφαλισμένων ιδιωτικού δικαίου του e-ΕΦΚΑ για τον Ιούνιο 2025, οι γυναίκες με πλήρη απασχόληση είναι λιγότερες από τους άνδρες, ενώ οι γυναίκες με μερική απασχόληση είναι περισσότερες.
Ειδικότερα, οι γυναίκες πλήρους απασχόλησης ανέρχονται σε 869.348, έναντι 1.035.996 ανδρών. Αντίθετα, στη μερική απασχόληση οι γυναίκες είναι 237.008, έναντι 179.837 ανδρών.
Η μισθολογική απόκλιση είναι επίσης εμφανής. Ο μέσος μηνιαίος μισθός των ανδρών στον ιδιωτικό τομέα ανέρχεται σε 1.396,05 ευρώ, ενώ των γυναικών σε 1.179,04 ευρώ. Η διαφορά φτάνει τα 217,01 ευρώ. Στην πλήρη απασχόληση, ο μέσος μισθός των γυναικών αντιστοιχεί στο 84,45% του αντίστοιχου μισθού των ανδρών.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι οι γυναίκες πλήττονται διπλά: αφενός συγκεντρώνονται περισσότερο σε επισφαλείς και μερικής απασχόλησης θέσεις, αφετέρου αμείβονται χαμηλότερα ακόμη και όταν εργάζονται πλήρως.
4. Η ανεργία πλήττει δυσανάλογα τις γυναίκες
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Μάρτιο 2026 δείχνουν ότι η ανεργία των γυναικών παραμένει σημαντικά υψηλότερη από εκείνη των ανδρών. Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών ανέρχεται σε 11,5%, ενώ των ανδρών σε 6,9%.
Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από τα στοιχεία της ΔΥΠΑ για τον ίδιο μήνα. Οι άνεργες γυναίκες αποτελούν το 64,9% του συνόλου των ανέργων, ενώ οι άνδρες το 35,1%. Συγκεκριμένα, οι άνεργες γυναίκες ανέρχονται σε 589.268, ενώ οι άνεργοι άνδρες σε 301.973.
Η διαρκής αυτή απόκλιση δείχνει ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης και παραμονής στην αγορά εργασίας.
5. Υψηλά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης
Οι εργαζόμενες μητέρες στην Ελλάδα βρίσκονται αντιμέτωπες με ιδιαίτερα υψηλά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Μετά την κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, ο γενικός κανόνας είναι σύνταξη στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης ή στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.
Η δυνατότητα μειωμένης σύνταξης στα 62 έτη με 15 χρόνια ασφάλισης παραμένει, όμως η κατάργηση των ειδικών ευνοϊκών ρυθμίσεων έχει πλήξει κυρίως τις γυναίκες και τις μητέρες. Για δεκαετίες, οι πρόωρες συνταξιοδοτήσεις λειτουργούσαν ως μηχανισμός εξισορρόπησης ανάμεσα στην εργασία και την οικογενειακή φροντίδα.
Η κατάργησή τους δημιουργεί πρόσθετα βάρη στις εργαζόμενες μητέρες, οι οποίες καλούνται να παραμένουν στην εργασία για περισσότερα χρόνια, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζουν να επωμίζονται μεγάλο μέρος της φροντίδας της οικογένειας.
Κάθε συζήτηση για περαιτέρω αύξηση των ορίων ηλικίας πρέπει να απορριφθεί, ιδιαίτερα σε μια χώρα που αντιμετωπίζει έντονη δημογραφική κρίση και ήδη έχει πολύ υψηλά όρια συνταξιοδότησης.
6. Χαμηλότερες συντάξεις για τις γυναίκες
Οι γυναίκες συνταξιούχοι λαμβάνουν χαμηλότερες συντάξεις από τους άνδρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος «ΗΛΙΟΣ» για τον Μάρτιο 2026, ο μέσος όρος σύνταξης γήρατος για τις γυναίκες είναι 1.089,62 ευρώ, ενώ για τους άνδρες 1.370,97 ευρώ.
Η διαφορά ανέρχεται σε 281,35 ευρώ, δηλαδή οι συντάξεις γήρατος των γυναικών είναι χαμηλότερες κατά 20,5%. Αντίστοιχα, στις συντάξεις αναπηρίας, οι γυναίκες λαμβάνουν κατά μέσο όρο 652,50 ευρώ, έναντι 794,01 ευρώ των ανδρών. Η διαφορά φτάνει τα 141,51 ευρώ ή 17,82%.
Οι χαμηλότερες συντάξεις συνδέονται άμεσα με τις χαμηλότερες αμοιβές, τη μεγαλύτερη παρουσία των γυναικών στη μερική απασχόληση, τις διακοπές στον εργασιακό βίο λόγω μητρότητας και φροντίδας, καθώς και με τη γενικότερη άνιση θέση τους στην αγορά εργασίας.
7. Περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις ευθύνης
Η συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις διοικητικής ευθύνης στις ιδιωτικές επιχειρήσεις παραμένει χαμηλή. Σύμφωνα με έρευνα της ΕΝΥΠΕΚΚ, μόνο το 25% των θέσεων ευθύνης στον ιδιωτικό τομέα καλύπτεται από γυναίκες, ενώ το 75% καλύπτεται από άνδρες.
Το ποσοστό αυτό είναι ιδιαίτερα χαμηλό, ιδίως αν συγκριθεί με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με την έρευνα «Women in Business» της Grant Thornton για το 2024, το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται στο 35%.
Η άνιση συμμετοχή των γυναικών στη διοικητική ιεραρχία αποτυπώνει τις διακρίσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην επαγγελματική ανέλιξη.
8. Χωρίς οικογενειακά επιδόματα πολλές νέες εργαζόμενες μητέρες του ιδιωτικού τομέα
Από το 2012 μέχρι σήμερα, πολλές εργαζόμενες μητέρες στον ιδιωτικό τομέα δεν λαμβάνουν οικογενειακές παροχές. Η κατάσταση αυτή επιβαρύνει ιδιαίτερα τους χαμηλόμισθους εργαζόμενους και τις οικογένειες με παιδιά.
Την ίδια ώρα, οι οικογενειακές παροχές στον δημόσιο τομέα έχουν ενισχυθεί, γεγονός που δημιουργεί άνιση μεταχείριση ανάμεσα στους εργαζόμενους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.
Η μη χορήγηση οικογενειακών επιδομάτων στον ιδιωτικό τομέα αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τις εργαζόμενες μητέρες και συνδέεται άμεσα με τη δυσκολία πολλών νέων ζευγαριών να αποκτήσουν παιδιά.
9. Οι βασικές αιτίες της δημογραφικής επιδείνωσης
Η δημογραφική κρίση στην Ελλάδα δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με πολιτικές επιλογές που επιβάρυναν την οικογένεια, τη μητρότητα και την εργασία.
Σύμφωνα με την προσέγγιση της ΕΝΥΠΕΚΚ, οι βασικές αιτίες της μείωσης των γεννήσεων είναι:
- Η κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων για τις γυναίκες.
- Η κατάργηση ή μείωση οικογενειακών παροχών.
- Η μείωση και το πάγωμα των μισθών.
- Η κατάργηση ή μείωση τριτεκνικών και πολυτεκνικών επιδομάτων.
- Η μειωμένη προστασία των νέων εργαζόμενων γυναικών.
- Το περιορισμένο πλαίσιο γονικών αδειών.
- Η κατάργηση της ισόβιας σύνταξης της πολύτεκνης μητέρας.
- Η αποδοχή από τη δικαστική εξουσία της κατάργησης ευνοϊκών ρυθμίσεων για γυναίκες και πολύτεκνες μητέρες.
Οι παράγοντες αυτοί, σε συνδυασμό με την ακρίβεια, τη στεγαστική κρίση και την εργασιακή ανασφάλεια, έχουν οδηγήσει πολλές γυναίκες και νέα ζευγάρια στην αναβολή ή ματαίωση της απόκτησης παιδιών.
10. Αναγκαίο ένα εθνικό σχέδιο στήριξης της εργαζόμενης μητέρας
Η αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης απαιτεί ένα σταθερό, γενναίο και μακροπρόθεσμο σχέδιο στήριξης της μητέρας, της οικογένειας και των εργαζόμενων γυναικών. Τα αποσπασματικά μέτρα και οι μικρές παροχές δεν αρκούν για να αναστρέψουν την πληθυσμιακή κατάρρευση.
Τα βασικά μέτρα που προτείνονται είναι:
- Επαναφορά των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων για γυναίκες και άνδρες, στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, όπως ίσχυαν πριν από τα Μνημόνια.
- Επαναφορά της ισόβιας σύνταξης πολύτεκνης μητέρας στο ύψος της εθνικής σύνταξης.
- Ξεπάγωμα των οικογενειακών επιδομάτων στον ιδιωτικό τομέα.
- Πλήρης θεσμική εξομοίωση τρίτεκνων, πολύτεκνων και μονογονεϊκών οικογενειών.
- Γενίκευση δωδεκάμηνης επιδότησης μητρότητας για κάθε γέννηση, χωρίς εισοδηματικά ή περιουσιακά κριτήρια.
- Θεσμοθέτηση αυτοτελούς άδειας πατρότητας με αποδοχές.
- Εφάπαξ παροχή τουλάχιστον 5.000 ευρώ για κάθε νέα γέννηση, χωρίς κριτήρια.
- Αύξηση των γονικών αδειών με αποδοχές για μητέρες και πατέρες.
- Επιμήκυνση του χρόνου επιδότησης των αδειών κύησης και λοχείας.
- Μέτρα διευκόλυνσης εργαζόμενων γονέων, όπως προσαρμοσμένα ωράρια σε παιδικούς σταθμούς και σχολεία.
- Ισόβια οικογενειακά επιδόματα για άνδρες και γυναίκες, σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
- Επαναφορά των οικογενειακών επιδομάτων των συνταξιούχων που καταργήθηκαν.
- Θέσπιση ισόβιας εισοδηματικής ενίσχυσης ίσης με τον εκάστοτε κατώτατο μισθό για τη μητέρα που αφιερώνεται στην οικογένεια και την ανατροφή των παιδιών.
Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνδυαστούν με την επανίδρυση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, ώστε να υπάρξει ένα ευρύ πρόγραμμα ανέγερσης και παραχώρησης κατοικιών σε νέες οικογένειες. Η στεγαστική κρίση αποτελεί σήμερα έναν από τους σοβαρότερους παράγοντες που αποθαρρύνουν τη δημιουργία οικογένειας.
- 22 λεπτά πριν Ποια ψηφία να αποφεύγεις στη λοταρία – Τι λέει ειδικός στα τυχερά παιχνίδια
- 1 ώρα πριν Δεν σε παίρνει ο ύπνος; 7 πρακτικές που βοηθούν
- 2 ώρες πριν Σήμερα η κηδεία του Νάσου Αθανασίου- Πότε και πού θα τελεστεί η εξόδιος ακολουθία
