Οι 200 της Καισαριανής: Ποιοι ταυτοποιήθηκαν στις ιστορικές φωτογραφίες – Τα επόμενα βήματα του ΥΠΠΟ
Η εμφάνιση φωτογραφιών που φέρονται να καταγράφουν τις τελευταίες στιγμές των 200 εκτελεσμένων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 έχει κινητοποιήσει κρατικούς φορείς, ιστορικούς και συγγενείς θυμάτων, ενώ παράλληλα εγείρει κρίσιμα νομικά ζητήματα για την αυθεντικότητα, την προέλευση και τη διεκδίκησή τους.
Το ελληνικό κράτος εξετάζει πλέον όλες τις διαθέσιμες οδούς, προκειμένου να διαπιστωθεί η γνησιότητα των ντοκουμέντων και, εφόσον επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην απόκτησή τους.
Παρέμβαση της Βουλής και ζήτημα χαρακτηρισμού ως τεκμήρια πολέμου
Ο Πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, πρόκειται να ζητήσει μεθαύριο εξουσιοδότηση από τη Διάσκεψη των Προέδρων, ώστε να ελεγχθεί η γνησιότητα των φωτογραφιών που απεικονίζουν τους 200 εκτελεσθέντες αντιστασιακούς από τους ναζί στην Καισαριανή.
Την ίδια ώρα, ο Βέλγος πωλητής — ο οποίος διέκοψε τη δημοπρασία στο ebay — δηλώνει ότι ο ίδιος θα αποφασίσει σε ποιον θα καταλήξουν οι φωτογραφίες. Κεντρικό ζήτημα αποτελεί το εάν το υλικό θα χαρακτηριστεί τεκμήριο πολέμου. Σε μια τέτοια περίπτωση, θα πρέπει να διεκδικηθεί, καθώς απαγορεύεται να αποτελεί αντικείμενο εμπορικής συναλλαγής.
Παράλληλα, αύριο το αρμόδιο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει τον ενδεχόμενο χαρακτηρισμό των φωτογραφικών τεκμηρίων ως μνημείου, εξέλιξη που θεωρείται απαραίτητη για τη διεκδίκηση της συλλογής από το ελληνικό Δημόσιο.
Αποστολή εμπειρογνωμόνων στη Γάνδη και νομικά εμπόδια
Στελέχη και εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Πολιτισμού έχουν ήδη έρθει σε επαφή με τον συλλέκτη και τις επόμενες ημέρες θα μεταβούν στη Γάνδη, όπου βρίσκεται ο κάτοχος, προκειμένου να εξετάσουν από κοντά το υλικό. Στόχος είναι να αξιολογηθούν η αυθεντικότητα, η νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και η σημασία και η αξία της συλλογής.
Εφόσον τεκμηριωθούν η γνησιότητα και η νόμιμη προέλευση, το υπουργείο αναμένεται να κινηθεί άμεσα μέσω της κατάλληλης νομικής οδού για την απόκτησή της. Σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, είναι πολύ πιθανό να πρόκειται για αυθεντικό υλικό, ωστόσο θα πρέπει να ξεπεραστεί σειρά νομικών δυσκολιών, γεγονός που καθιστά τη διεκδίκηση σύνθετη διαδικασία.
Παράλληλα, κλιμάκιο του υπουργείου θα διερευνήσει αν υπάρχει και άλλο σχετικό υλικό.
Η προέλευση των φωτογραφιών και το ενδεχόμενο επιπλέον ντοκουμέντων
Οι δώδεκα φωτογραφίες απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 αντιστασιακών κομμουνιστών πριν από την εκτέλεσή τους την Πρωτομαγιά του 1944, ως αντίποινα για τη δολοφονία του υποστράτηγου Φραντς Κερχ στους Μολάους Λακωνίας από αντιστασιακούς.
Το υλικό φέρεται να προέρχεται από άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος υπηρετούσε στη Μαλακάσα. Παραμένει άγνωστο εάν οι κληρονόμοι του — από τους οποίους πιθανολογείται ότι ο συλλέκτης αγόρασε το άλμπουμ — διατήρησαν το σύνολο των φωτογραφιών που είχε τραβήξει.
Ο πωλητής είναι γνωστός στους συλλεκτικούς κύκλους για ιστορικά τεκμήρια που έχει κατά καιρούς διαθέσει προς πώληση, γεγονός που ενισχύει το ενδεχόμενο ύπαρξης και άλλων ντοκουμέντων από τη συγκεκριμένη περίοδο της Κατοχής. Επειδή, πάντως, οι φωτογραφίες αποτυπώνουν έγκλημα πολέμου, θεωρείται μάλλον απίθανο να επιδεικνύονται δημόσια, εφόσον δεν έχουν καταστραφεί.
Πρώτες ταυτοποιήσεις προσώπων στις εικόνες
Μέχρι στιγμής φαίνεται να έχουν ταυτοποιηθεί τουλάχιστον τρία πρόσωπα μέσα από τις φωτογραφίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει ο άνδρας με το λευκό πουκάμισο που εμφανίζεται να βαδίζει προς το εκτελεστικό απόσπασμα, για τον οποίο εκτιμάται ότι πρόκειται είτε για τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη είτε για τον Βασίλη Παπαδήμα.
Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, καταγόταν από τον Πλατανιά Χανίων (γενν. 1914), ήταν γεωργός και γαλακτοκόμος, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών. Είχε ενταχθεί νωρίς στο ΚΚΕ, διώχθηκε στη δικτατορία Μεταξά, συνελήφθη το 1939 και πέρασε από φυλακές και τόπους κράτησης πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι. Στο στρατόπεδο φρόντιζε νεότερους κρατούμενους ως μάγειρας, ενώ το όνομά του έχει δοθεί σε δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά στα Χανιά.
Ο Βασίλης Παπαδήμας, σύμφωνα με άλλες αναφορές, ήταν αδελφός του εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα, γεννημένος στην Πύλο το 1909. Εργαζόταν σε εργοστάσιο οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας, είχε πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο και συνελήφθη το 1941, πριν μεταφερθεί μέσω διαδοχικών κρατήσεων στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου και τελικά να εκτελεστεί.
Σε άλλη φωτογραφία πιθανολογείται ότι απεικονίζεται ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, εργαζόμενος σε μικρή βιοτεχνία παραγωγής ζυμαρικών στη Λαμία, ο οποίος συνελήφθη από Έλληνες συνεργάτες των κατακτητών και οδηγήθηκε στο Χαϊδάρι πριν συμπεριληφθεί στους 200.
Επιπλέον, φαίνεται να αναγνωρίζεται και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, συνδικαλιστής του κλάδου των οικοδόμων, γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, ο οποίος είχε υποστεί διώξεις και εξορίες και παραδόθηκε στους Γερμανούς το 1941 πριν εκτελεστεί μαζί με τους υπόλοιπους.
Σύμφωνα με δημοσίευμα που επικαλείται τον συγγραφέα Ηλία Καρμπάτο, ένας ακόμη άνδρας με κασκέτο στον τοίχο της Καισαριανής πιθανολογείται ότι είναι ο Μεσσήνιος Χρήστος Κουβελιώτης, ηγετική μορφή του ΚΚΕ και των αγροτικών κινητοποιήσεων. Ο Κουβελιώτης γεννήθηκε το 1903 στο Πλάσο Πυλίας, σπούδασε Οικονομικά, διετέλεσε πρόεδρος της κοινότητας Μεθώνης και συνελήφθη το 1936 πριν εξοριστεί και τελικά παραδοθεί στους ναζί, οι οποίοι τον εκτέλεσαν την Πρωτομαγιά του 1944.
Η παρέμβαση συγγενών και η σημασία της ιστορικής μνήμης
Ο Θρασύβουλος Μαράκης, εγγονός του Θρασύβουλου Καλαφατάκη, μιλώντας στην εφημερίδα «Εφ.Συν.», υπογραμμίζει τη σημασία των φωτογραφιών για την ιστορική μνήμη και ζητά να δοθεί πρόσβαση στο υλικό.
«Είναι σημαντικό να δοθούν στη δημοσιότητα όλα τα στοιχεία που υπάρχουν. Πρέπει να δοθεί πρόσβαση σε όλο το υλικό, για να μπορέσει ο κόσμος να μάθει την αλήθεια. Είναι κομμάτι της ιστορίας μας», τονίζει.
Όπως αναφέρει, αναγνώρισε τον παππού του μέσα από τις φωτογραφίες και ζητά αντίγραφα: «Θέλω κι εγώ αντίγραφα. Πρέπει να υπάρχει αρχείο, να μπορεί ο καθένας να έχει πρόσβαση και να γνωρίζει την ιστορία της οικογένειάς του». Και προσθέτει: «Δεν είναι μόνο προσωπικό θέμα. Είναι θέμα ιστορικής ευθύνης. Να μη χαθούν αυτά τα στοιχεία».
Πρωτοβουλίες κυβέρνησης και πολιτικών φορέων
Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη δρομολογήσει τις διαδικασίες για την απόκτηση των φωτογραφιών, όπως έκανε γνωστό ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
Παράλληλα, το ΚΚΕ προτίθεται να καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση για την αξιοποίηση των ντοκουμέντων, έχοντας ανακοινώσει ότι «θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο».
- 17 λεπτά πριν ΔΥΠΑ: Λήγει σήμερα (4/6) η προθεσμία για ενστάσεις στους προσωρινούς πίνακες του Κοινωνικού Τουρισμού για συνταξιούχους
- 48 λεπτά πριν Το ελληνικό νησί που βυθίζεται σιγά-σιγά
- 2 ώρες πριν Τι σημαίνει το «N» στο κινητό σου
