Νέος νόμος για στεγαστική αρωγή: Ποιοι δικαιούνται ενίσχυση – Ποιοι εξαιρούνται
Νέους κανόνες για τη στεγαστική αρωγή, την επιδότηση ενοικίου και τις οικονομικές ενισχύσεις προς πολίτες που πλήττονται από φυσικές καταστροφές θεσπίζει ο νόμος 5329/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Το νέο πλαίσιο καθορίζει ποιοι δικαιούνται κρατική στήριξη, ποια κτίρια εξαιρούνται και ποιες εναλλακτικές έχουν οι ιδιοκτήτες όταν ένα ακίνητο καταστραφεί ή καταστεί ακατάλληλο για χρήση.
Παράλληλα, προβλέπει ενισχύσεις για τις πρώτες βιοτικές ανάγκες, την αντικατάσταση οικοσκευής, τις επισκευές και την προσωρινή στέγαση των πληγέντων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι τα ποσά της στεγαστικής και της πρώτης αρωγής προστατεύονται από κατασχέσεις και συμψηφισμούς με οφειλές.
Ποιες φυσικές καταστροφές καλύπτει ο νόμος
Στο νέο πλαίσιο εντάσσονται ζημιές που προκαλούνται από:
- σεισμούς,
- πλημμύρες,
- πυρκαγιές,
- κατολισθήσεις,
- ανεμοστρόβιλους,
- τυφώνες,
- χιονοστιβάδες,
- χαλαζοπτώσεις,
- ηφαιστειακές εκρήξεις.
Για να ενεργοποιηθούν τα περισσότερα μέτρα, η αρμόδια αρχή πρέπει να οριοθετήσει την περιοχή ως πληγείσα, αφού προηγηθούν αυτοψίες στα κτίρια.
Μέσω των ελέγχων, οι μηχανικοί χαρακτηρίζουν κάθε ακίνητο κατάλληλο, προσωρινά ακατάλληλο ή επικίνδυνο για χρήση.
Ποιοι δικαιούνται στεγαστική αρωγή
Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται αρχικά όσοι έχουν την πλήρη ή ψιλή κυριότητα του πληγέντος κτιρίου και διαθέτουν νόμιμο τίτλο.
Ωστόσο, το νέο πλαίσιο καλύπτει και άλλες περιπτώσεις, όπως:
- κληρονόμους που δεν είχαν ολοκληρώσει την αποδοχή κληρονομιάς πριν από την καταστροφή, εφόσον αποδεικνύουν το δικαίωμά τους,
- πολίτες που αποδεικνύουν κυριότητα μέσω τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας,
- φυσικά πρόσωπα που έχουν λάβει προσωρινό παραχωρητήριο,
- δικαιούχους με εμπράγματο δικαίωμα επιφανείας,
- συνιδιοκτήτες πληγέντων κτιρίων, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τον τελικό καθορισμό των δικαιούχων αναλαμβάνει η Γενική Διεύθυνση Στεγαστικής Αρωγής.
Τι ισχύει για τους συνιδιοκτήτες
Σε περίπτωση συγκυριότητας, ένας συνιδιοκτήτης μπορεί να αναγνωριστεί ως δικαιούχος για το σύνολο της στεγαστικής αρωγής, προκειμένου να επισκευάσει ή να ανακατασκευάσει το ακίνητο στο ίδιο οικόπεδο.
Αυτό μπορεί να συμβεί εφόσον οι υπόλοιποι συνιδιοκτήτες δεν υποβάλουν αίτηση μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία.
Εάν καταθέσουν αίτηση περισσότεροι συνιδιοκτήτες, το ποσό κατανέμεται ανάλογα με το ποσοστό ιδιοκτησίας του καθενός.
Μετά τον οριστικό καθορισμό του δικαιούχου, νέα αίτηση άλλου συνιδιοκτήτη για το ίδιο κτίριο δεν εξετάζεται.
Οι εναλλακτικές αντί της επισκευής
Εάν ένα κτίριο χαρακτηριστεί κατεδαφιστέο ή προσωρινά ακατάλληλο, οι δικαιούχοι μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αξιοποιήσουν τη στεγαστική αρωγή με διαφορετικό τρόπο.
Συγκεκριμένα, μπορούν:
- να κατασκευάσουν νέο κτίριο στο ίδιο ή σε άλλο οικόπεδο,
- να αγοράσουν έτοιμο ακίνητο για αυτοστέγαση,
- να αποπερατώσουν ημιτελές ακίνητο,
- να αγοράσουν ημιτελές κτίριο και να ολοκληρώσουν τις εργασίες.
Για την ενεργοποίηση αυτών των επιλογών απαιτείται, κατά κανόνα, η κατεδάφιση του πληγέντος κτιρίου και η τήρηση των όρων που θέτει ο νόμος.
Ποια κτίρια εξαιρούνται
Δεν χορηγείται στεγαστική αρωγή για:
- εγκαταλελειμμένα ή ερειπωμένα κτίρια,
- πρόχειρες κατασκευές,
- κατοικίες μεγάλης αξίας, όπως αυτές προσδιορίζονται από το ισχύον πλαίσιο,
- εγκαταστάσεις επιχειρήσεων που υπάγονται σε υποχρεωτική ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών.
Περιορισμοί ισχύουν και για αυθαίρετα κτίρια που δεν είχαν τακτοποιηθεί πριν από την καταστροφή και δεν μπορούν να νομιμοποιηθούν.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, πάντως, ο δικαιούχος μπορεί να λάβει την αναλογούσα ενίσχυση για την ανέγερση νέου ακινήτου σε άλλο οικοδομήσιμο οικόπεδο ή για την αγορά κατοικίας, εφόσον κατεδαφίσει το πληγέν κτίριο.
Τα ανώτατα όρια της στεγαστικής αρωγής
Για τα περισσότερα κτίρια φυσικών προσώπων ή νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, η στεγαστική αρωγή υπολογίζεται μέχρι επιφάνεια 150 τετραγωνικών μέτρων ανά δικαιούχο και ανά ανεξάρτητη λειτουργικά ιδιοκτησία.
Για νόμιμα λειτουργούσες:
- βιομηχανικές επιχειρήσεις,
- βιοτεχνικές επιχειρήσεις,
- ξενοδοχειακές μονάδες,
- αποθήκες των παραπάνω επιχειρήσεων,
- αποθήκες εφοδιαστικής αλυσίδας,
το ανώτατο όριο αυξάνεται στα 500 τετραγωνικά μέτρα.
Τα ακριβή ποσά ανά τετραγωνικό μέτρο και ανά κατηγορία βλάβης θα προσδιορίζονται από τις προβλεπόμενες υπουργικές αποφάσεις.
Αφορολόγητη και ακατάσχετη η στεγαστική αρωγή
Η στεγαστική αρωγή είναι:
- αφορολόγητη,
- ακατάσχετη,
- ανεκχώρητη,
- απαλλαγμένη από τέλη, εισφορές και κρατήσεις.
Επιπλέον, δεν συμψηφίζεται με βεβαιωμένες οφειλές προς τη Φορολογική Διοίκηση, το Δημόσιο, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τις τράπεζες.
Αντίστοιχη προστασία προβλέπεται και για την πρώτη αρωγή έναντι της στεγαστικής αρωγής.
Επιδότηση ενοικίου ή συγκατοίκησης
Επιδότηση προσωρινής στέγασης μπορούν να ζητήσουν φυσικά πρόσωπα των οποίων η κύρια κατοικία επλήγη από φυσική καταστροφή.
Το δικαίωμα καλύπτει:
- ιδιοκτήτες,
- ψιλούς κυρίους,
- επικαρπωτές,
- νομείς,
- ενοικιαστές,
- χρήστες κατοικίας μέσω δωρεάν παραχώρησης.
Η επιδότηση μπορεί να αφορά είτε την ενοικίαση άλλης κατοικίας είτε τη φιλοξενία και συγκατοίκηση σε κατοικία τρίτου προσώπου.
Ωστόσο, η επιδότηση συγκατοίκησης δεν μπορεί να ξεπερνά το 50% της αντίστοιχης επιδότησης ενοικίου.
Ο δικαιούχος δεν μπορεί να λαμβάνει ταυτόχρονα επιδότηση προσωρινής στέγασης και παραχώρηση μεταφερόμενου οικίσκου.
Ενίσχυση για επισκευές και οικοσκευή
Οι πληγέντες μπορούν επίσης να λάβουν εφάπαξ οικονομική ενίσχυση για:
- την κάλυψη των πρώτων βιοτικών αναγκών,
- απλές επισκευαστικές εργασίες,
- την αντικατάσταση οικοσκευής,
- την αποκατάσταση βοηθητικών χώρων,
- την επισκευή ή αντικατάσταση εξοπλισμού ανελκυστήρα,
- την επισκευή ή αντικατάσταση καυστήρα και λέβητα.
Η ενίσχυση αφορά ιδιοκτήτες, επικαρπωτές, νομείς, ενοικιαστές και χρήστες κύριας κατοικίας μέσω δωρεάν παραχώρησης.
Για δευτερεύουσες κατοικίες, η ενίσχυση επισκευών και αντικατάστασης οικοσκευής περιορίζεται στο 50% του ποσού που προβλέπεται για την κύρια κατοικία.
Τι ισχύει για αποθήκες και θέσεις στάθμευσης
Οικονομική ενίσχυση μπορεί να χορηγηθεί και για έναν πληγέντα βοηθητικό χώρο ανά δικαιούχο και κτίριο ή οικόπεδο.
Η ρύθμιση καλύπτει κλειστές αποθήκες και θέσεις στάθμευσης που βρίσκονται σε κτίρια κατοικίας ή στο ίδιο γεωτεμάχιο.
Αντίθετα, εξαιρούνται:
- οι ανοιχτές θέσεις στάθμευσης,
- οι βοηθητικοί χώροι που εξυπηρετούν επιχειρήσεις,
- οι χώροι που συνδέονται με κενές κατοικίες.
Η αίτηση μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας
Οι αιτήσεις για τις εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις θα υποβάλλονται μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
Η αίτηση θα έχει θέση υπεύθυνης δήλωσης ως προς την ακρίβεια των στοιχείων που καταχωρίζει ο πολίτης.
Η πλατφόρμα θα τεθεί σε λειτουργία με κοινή υπουργική απόφαση. Με αντίστοιχες αποφάσεις θα καθοριστούν τα ποσά, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, οι προθεσμίες και οι ειδικότεροι όροι.
Προσοχή στην ημερομηνία εφαρμογής
Παρότι ο νόμος δημοσιεύθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, όλες οι βασικές ρυθμίσεις δεν ενεργοποιούνται αυτομάτως.
Τα άρθρα που αφορούν τους δικαιούχους, τη στεγαστική αρωγή και τους ελέγχους θα εφαρμοστούν μετά τη δημοσίευση της σχετικής κοινής υπουργικής απόφασης και για φυσικές καταστροφές που θα εκδηλωθούν μετά από αυτή.
Το ίδιο ισχύει για τις εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις του άρθρου 16, οι οποίες θα ενεργοποιηθούν μετά την έκδοση της αντίστοιχης απόφασης για την ηλεκτρονική πλατφόρμα.
Τι προβλέπεται για τις επιχειρήσεις
Οι επιχειρήσεις που έχουν υποχρέωση ιδιωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών καταστροφών εξαιρούνται από την κρατική επιχορήγηση για υλικές ζημιές, εφόσον δεν έχουν εκπληρώσει την ασφαλιστική τους υποχρέωση.
Για τον έλεγχο λαμβάνονται υπόψη τα ετήσια ακαθάριστα έσοδα του προηγούμενου φορολογικού έτους, ανάλογα με το αν έχει λήξει η προθεσμία υποβολής της δήλωσης εισοδήματος.
Αν μια επιχείρηση διαθέτει ενεργό ασφαλιστήριο, η κρατική αρωγή μπορεί να καλύψει, όπου προβλέπεται, το μέρος της ζημιάς που δεν αποζημιώνει η ασφαλιστική εταιρεία.
Έλεγχοι και επιστροφή ενισχύσεων
Το νέο πλαίσιο προβλέπει τακτικούς και έκτακτους ελέγχους για να διαπιστώνεται αν οι δικαιούχοι πληρούν τις προϋποθέσεις.
Εάν διαπιστωθεί ότι κάποιος έλαβε αδικαιολόγητα στεγαστική ή οικονομική ενίσχυση, κηρύσσεται έκπτωτος και καλείται να επιστρέψει το ποσό.
Στις περιπτώσεις επιχειρήσεων, η επιστροφή μπορεί να γίνει έντοκα από την ημερομηνία καταβολής της ενίσχυσης.
