Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: Τα 10 βασικά σημεία των αλλαγών

Μετά από 80 χρόνια, το Κληρονομικό Δίκαιο αλλάζει ριζικά, με το υπουργείο Δικαιοσύνης να στοχεύει στην ψήφισή του έως τον Μάρτιο του 2026.

Το νέο νομοθέτημα εκσυγχρονίζει πλήρως το πλαίσιο της κληρονομικής διαδοχής, εισάγοντας θεσμούς που δεν υπήρχαν μέχρι σήμερα και λύνοντας παθογένειες δεκαετιών.

Αυτά είναι τα 10 βασικά σημεία των αλλαγών:

1. Κληρονομική σύμβαση

Για πρώτη φορά εισάγεται η δυνατότητα συμφωνίας μεταξύ διαθέτη και μελλοντικών κληρονόμων σχετικά με την τύχη της περιουσίας μετά θάνατον.

Η σύμβαση είναι δεσμευτική για όλες τις πλευρές και μπορεί να ακυρωθεί μόνο σε περιπτώσεις πλάνης, απάτης, απειλής ή σοβαρού παραπτώματος του κληρονόμου.

2. Κληρονόμος με αντάλλαγμα

Νέος θεσμός που επιτρέπει σε κάποιον να καταστεί κληρονόμος παρέχοντας οικονομικό ή άλλο αντάλλαγμα προς τον διαθέτη.

Αν η παροχή δεν εκτελεστεί, ο διαθέτης μπορεί να υπαναχωρήσει.

3. Συνδιαθήκη

Δύο ή περισσότερα πρόσωπα μπορούν να συντάξουν κοινή διαθήκη (“συνδιαθήκη”).
Εφόσον υπάρχει σαφής βούληση δέσμευσης, η πράξη μπορεί να έχει ισχύ κληρονομικής σύμβασης.

4. Αλλαγές στα μερίδια των συζύγων

Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή (χωρίς διαθήκη), ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί:

• 1/3 όταν υπάρχει ένα παιδί
• 1/4 όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά (όπως και σήμερα)
  Ο σύζυγος καλείται πλέον ως μοναδικός κληρονόμος στην τρίτη τάξη, πριν από παππούδες, θείους και ξαδέλφια.

5. Κληρονομικά δικαιώματα συντρόφου σε ελεύθερη συμβίωση

Για πρώτη φορά δίνεται κληρονομικό δικαίωμα στον σύντροφο που ζούσε σε σταθερή ελεύθερη ένωση για τουλάχιστον τρία χρόνια.

Κληρονομεί μόνο αν δεν υπάρχουν συγγενείς έως τετάρτου βαθμού και δεν υπάρχει σύζυγος ή σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης.

Δικαιούται επίσης χρήση της κοινής κατοικίας για ένα έτος και την οικοσκευή.

6. Νόμιμη μοίρα σε χρηματική μορφή

Ο θεσμός της νόμιμης μοίρας εκσυγχρονίζεται πλήρως: Πλέον δεν επιβάλλει αναγκαστική συνιδιοκτησία στα ακίνητα.

Ο μεριδιούχος αποκτά χρηματική αξίωση – αποζημίωση σε χρήμα αντί για ποσοστό επί ακινήτου.

Η αξίωση εξασφαλίζεται με νέα προνόμια αναγκαστικής εκτέλεσης και δυνατότητα εγγραφής υποθήκης.

7. Αυστηροί κανόνες για ιδιόγραφες διαθήκες

Κάθε ιδιόγραφη διαθήκη πρέπει υποχρεωτικά να κατατίθεται σε συμβολαιογράφο.

Αν ορίζει κληρονόμους πέραν των στενών συγγενών ή αν βρεθεί πολλά χρόνια μετά, απαιτείται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη για την κήρυξή της ως «κυρίας».

8. Πλήρης διαχωρισμός χρεών κληρονομιάς – προσωπικής περιουσίας

Τελειώνει οριστικά η αυτόματη ευθύνη του κληρονόμου για χρέη της κληρονομιάς.
Ο κληρονόμος ευθύνεται μόνο αν το επιλέξει ρητά.

Η κληρονομιά λειτουργεί ως ξεχωριστή περιουσιακή ενότητα και εκκαθαρίζεται από δικαστικό εκκαθαριστή.

9. Προστασία ευάλωτων διαθέτων

Ιδιόγραφη διαθήκη που συντάσσεται κατά τη νοσηλεία διαθέτη ή μέσα σε τρεις μήνες από την έξοδο θεωρείται άκυρη αν ευνοεί γιατρούς, νοσηλευτές ή προσωπικό του νοσοκομείου — εκτός αν είναι συγγενείς εξ αδιαθέτου.

10. Διαθήκες και λύση γάμου ή συμφώνου συμβίωσης

Διάταξη υπέρ συζύγου ακυρώνεται αν μετά τη σύνταξη της διαθήκης εκδοθεί συναινετικό ή μονομερές διαζύγιο.

Αντίστοιχα, ρυθμίσεις υπέρ συντρόφου ακυρώνονται σε περίπτωση λύσης συμφώνου συμβίωσης.

Καταργείται ως αναχρονιστική η «αίρεση χηρείας» (κληρονομία μόνο αν ο σύζυγος δεν ξαναπαντρευτεί).

Περισσότερα:

Το σχέδιο των Χιλιανών διαρρηκτών: Πώς «χτυπούν» πολυτελείς κατοικίες στην Ελλάδα

Σήμερα η κηδεία του Νάσου Αθανασίου- Πότε και πού θα τελεστεί η εξόδιος ακολουθία

Αλλάζουν οι μεταβιβάσεις ακινήτων σε 8 περιοχές της Αττικής