Μητέρες και γονείς με ανήλικο: Ποιοι έχουν θεμελιωμένο δικαίωμα και πότε αποχωρούν

Για τις μητέρες και τους γονείς με ανήλικο τέκνο, το κρίσιμο δεν είναι μόνο αν υπήρχε ανήλικο παιδί, αλλά αν είχαν συμπληρωθεί οι απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης ή η 25ετία στο σωστό έτος και αν είχε κατοχυρωθεί ή θεμελιωθεί το αντίστοιχο όριο ηλικίας. Ο e-ΕΦΚΑ ορίζει ότι θεμελίωση σημαίνει πως έχουν συμπληρωθεί ταυτόχρονα όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις, δηλαδή και ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης και η ηλικία. Από εκεί και πέρα, το δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί οποτεδήποτε.

Η βασική αρχή είναι ότι τα ευνοϊκά καθεστώτα για μητέρες και γονείς με ανήλικο αφορούν κυρίως παλαιούς ασφαλισμένους, δηλαδή όσους ήταν ασφαλισμένοι πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993, και συνδέονται με παλαιές προϋποθέσεις που έπρεπε να έχουν “κλειδώσει” έως το 2010, το 2011 ή το 2012. Για όσους δεν πρόλαβαν να κατοχυρώσουν ή να θεμελιώσουν με τα παλιά δεδομένα, ισχύουν πλέον τα γενικά όρια, δηλαδή συνταξιοδότηση στα 62 με 40 έτη ή στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης.

Στο ΙΚΑ και στους μισθωτούς

Για τις παλιές ασφαλισμένες μητέρες ανηλίκου στο ΙΚΑ, το κλειδί ήταν οι 5.500 ημέρες ασφάλισης και η ανηλικότητα του παιδιού έως το 2010, το 2011 ή το 2012. Αν η ασφαλισμένη είχε τις 5.500 ημέρες και ανήλικο τέκνο έως το 2012, μπορούσε να κατοχυρώσει δικαίωμα με τα παλιά όρια, τα οποία στη συνέχεια μετατράπηκαν σε μεταβατικά όρια με τον ν. 4336/2015. Το Υπουργείο Εργασίας δίνει χαρακτηριστικό παράδειγμα: μητέρα ανηλίκου με 5.500 ημέρες έως το 2012, που συμπληρώνει το σχετικό ηλικιακό όριο το 2019, οδηγείται σε πλήρη σύνταξη στα 64 έτη και 5 μήνες. Αντίστοιχα, όποια είχε ήδη θεμελιώσει έως τις 18 Αυγούστου 2015 μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα οποτεδήποτε, ακόμη και μετά το 2022, χωρίς νέα αύξηση ορίων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα πλασματικά έτη. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι για τις παλιές ασφαλισμένες μητέρες ή χήρους πατέρες ανηλίκου, ο χρόνος παιδιών δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να συμπληρωθούν οι 5.500 ημέρες που απαιτούνται για τις διατάξεις μητέρων ανηλίκων. Αντίθετα, άλλοι αναγνωριζόμενοι χρόνοι μπορούν υπό προϋποθέσεις να αξιοποιηθούν για κατοχύρωση, αρκεί η αίτηση αναγνώρισης να γίνει έως την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.

Στο Δημόσιο

Στο Δημόσιο, η ευνοϊκή έξοδος για γονείς με ανήλικο συνδέθηκε κυρίως με την 25ετία και το έτος στο οποίο αυτή συμπληρώθηκε, δηλαδή το 2010, το 2011 ή το 2012. Σήμερα, για όσους δεν είχαν κλειδώσει τις σχετικές προϋποθέσεις με βάση τα παλιά μεταβατικά όρια, ισχύει το γενικό πλαίσιο του ν. 4336/2015, δηλαδή 62 για πλήρη σύνταξη με 40 έτη ή 67 με 15ετία. Η κεντρική αρχή που υπενθυμίζει το Υπουργείο Εργασίας είναι ότι όποιος θεμελίωσε έως τις 18/8/2015 διατηρεί το δικαίωμά του και μπορεί να αποχωρήσει οποτεδήποτε αργότερα, ενώ όποιος απλώς είχε κατοχυρώσει αλλά δεν είχε θεμελιώσει, ακολουθεί το μεταβατικό όριο που αντιστοιχεί στο έτος στο οποίο συμπληρώνει την απαιτούμενη ηλικία.

Τι σημαίνει «θεμελιωμένο» και τι «κατοχυρωμένο»

Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική. Θεμελιωμένο δικαίωμα σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος έχει ήδη και τα απαιτούμενα έτη ασφάλισης και το απαιτούμενο όριο ηλικίας. Σε αυτή την περίπτωση, το δικαίωμα δεν χάνεται. Κατοχυρωμένο δικαίωμα σημαίνει ότι έχει συμπληρωθεί ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης σε ένα ευνοϊκό έτος, αλλά όχι ακόμη η ηλικία· τότε ο ασφαλισμένος βγαίνει με το μεταβατικό όριο ηλικίας που αντιστοιχεί στο πότε πιάνει την ηλικία αυτή. Το Υπουργείο Εργασίας το περιγράφει καθαρά: η κατοχύρωση μέχρι 31/12/2021 δεν χάνεται και μπορεί να ασκηθεί αργότερα, αρκεί να συμπληρωθεί το μεταβατικό όριο ηλικίας που προβλέπεται.

Ποιοι βγαίνουν τελικά νωρίτερα

Στην πράξη, νωρίτερα αποχωρούν όσες μητέρες ή γονείς είχαν προλάβει να “κλειδώσουν” τις παλιές προϋποθέσεις έως το 2012 και στη συνέχεια συμπλήρωσαν το απαιτούμενο ηλικιακό όριο μέσα στα μεταβατικά έτη. Αν, όμως, δεν υπήρχε ούτε κατοχύρωση ούτε θεμελίωση με τα παλιά δεδομένα, τότε η έξοδος μεταφέρεται στα γενικά όρια. Αυτό είναι και το βασικό μήνυμα των επίσημων διευκρινίσεων του Υπουργείου Εργασίας: κανείς δεν χάνει θεμελιωμένο ή κατοχυρωμένο δικαίωμα, αλλά κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί τα παλιά ευνοϊκά όρια αν δεν είχε συμπληρώσει τις σχετικές προϋποθέσεις στα κρίσιμα έτη.

Τι πρέπει να ελέγξουν οι ασφαλισμένοι

Το πρώτο που πρέπει να ελέγξει ένας ασφαλισμένος είναι: Εαν είχε ανήλικο παιδί στο κρίσιμο έτος, αν είχε τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης ή την 25ετία στο ίδιο έτος, και πότε συμπλήρωσε το ηλικιακό όριο που αντιστοιχεί στην κατηγορία του. Από αυτή την τριπλή απάντηση κρίνεται αν έχει θεμελιωμένο δικαίωμα, αν έχει κατοχυρωμένο και πότε ακριβώς μπορεί να αποχωρήσει. Για σύνθετες περιπτώσεις με αναγνωρίσεις χρόνων ή διαδοχική ασφάλιση, ο e-ΕΦΚΑ δίνει δυνατότητα αξιοποίησης αναγνωρίσεων, αλλά μόνο μέσα στα όρια που προβλέπει η νομοθεσία.

Περισσότερα:

Αυξήσεις συντάξεων στο Δημόσιο: Ποιοι θα λαμβάνουν έως το 80% των αποδοχών τους

Έρχονται αναδρομικά έως 3.500 ευρώ για 100.000 συνταξιούχους- Ποιοι θα τα πάρουν

Συντάξεις Ιουλίου 2026: Πότε μπαίνουν τα χρήματα – Όλες οι ημερομηνίες πληρωμής ανά Ταμείο