Κληρονομιές: Τα 5 σημεία που κρίνουν αν θα πληρώσετε φόρο

Η απόκτηση μιας περιουσίας μετά τον θάνατο συγγενικού προσώπου συνοδεύεται από συγκεκριμένες φορολογικές υποχρεώσεις. Οι κληρονόμοι πρέπει να προσέξουν τις προθεσμίες, να ελέγξουν αν δικαιούνται απαλλαγή και να γνωρίζουν ότι ο φόρος αλλάζει σημαντικά ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας.

Οι δηλώσεις φόρου κληρονομιάς έχουν αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο χρήσιμες τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ για ακίνητα, καταθέσεις και λοιπά περιουσιακά στοιχεία.

Πότε υποβάλλεται η δήλωση

Η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται συνήθως μέσα σε εννέα μήνες, όταν ο θάνατος έχει συμβεί στην Ελλάδα. Η προθεσμία αυξάνεται σε έναν χρόνο όταν ο θάνατος έγινε στο εξωτερικό ή όταν οι κληρονόμοι διέμεναν τότε εκτός Ελλάδας.

Η έναρξη της προθεσμίας δεν είναι πάντοτε η ίδια. Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή υπολογίζεται κατά κανόνα από τον θάνατο, ενώ όταν υπάρχει διαθήκη αρχίζει από τη δημοσίευσή της.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην αποποίηση. Ο κληρονόμος έχει συνήθως τέσσερις μήνες για να αποποιηθεί την κληρονομιά από τη στιγμή που πληροφορήθηκε ότι καλείται ως κληρονόμος. Εάν η προθεσμία περάσει χωρίς αποποίηση, θεωρείται ότι έχει αποδεχθεί την κληρονομιά, μαζί με τα περιουσιακά στοιχεία αλλά και τα πιθανά χρέη της.

Ποιοι πληρώνουν λιγότερο φόρο

Ο φόρος εξαρτάται κυρίως από τη συγγένεια με τον αποβιώσαντα.

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν ο σύζυγος ή το πρόσωπο με σύμφωνο συμβίωσης, τα παιδιά, τα εγγόνια και οι γονείς. Για αυτούς ισχύει αφορολόγητο 150.000 ευρώ και στη συνέχεια εφαρμόζονται κλιμακωτοί συντελεστές 1%, 5% και 10%.

Στη δεύτερη κατηγορία βρίσκονται, μεταξύ άλλων, αδέλφια, ανίψια, παππούδες, γαμπροί, νύφες και πεθερικά. Το αφορολόγητο περιορίζεται στις 30.000 ευρώ και οι συντελεστές φτάνουν έως το 20%.

Για πιο μακρινούς συγγενείς ή τρίτα πρόσωπα, το αφορολόγητο είναι μόλις 6.000 ευρώ και η φορολογία μπορεί να φτάσει στο 40% για το τμήμα της περιουσίας που υπερβαίνει τα 267.000 ευρώ.

Τρία παραδείγματα υπολογισμού

Παιδί που κληρονομεί περιουσία αξίας 200.000 ευρώ δεν πληρώνει φόρο για τις πρώτες 150.000 ευρώ. Για τις υπόλοιπες 50.000 ευρώ, με συντελεστή 1%, ο φόρος διαμορφώνεται στα 500 ευρώ.

Αδελφός που κληρονομεί 100.000 ευρώ έχει αφορολόγητο 30.000 ευρώ. Για το επόμενο κλιμάκιο των 70.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος 5%, δηλαδή 3.500 ευρώ.

Ένας φίλος του αποβιώσαντος που κληρονομεί 100.000 ευρώ φορολογείται με την τρίτη κατηγορία. Μετά το αφορολόγητο των 6.000 ευρώ, ο φόρος φτάνει τα 21.600 ευρώ.

Απαλλαγή για πρώτη κατοικία

Υπό προϋποθέσεις, ο κληρονόμος μπορεί να απαλλαγεί από τον φόρο για την απόκτηση πρώτης κατοικίας.

Το αφορολόγητο φτάνει έως τις 200.000 ευρώ για άγαμο και έως τις 250.000 ευρώ για έγγαμο. Το όριο αυξάνεται κατά 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και κατά 30.000 ευρώ για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί.

Στην απαλλαγή μπορεί να περιληφθεί μία θέση στάθμευσης και μία αποθήκη έως 20 τετραγωνικά μέτρα η καθεμία, εφόσον βρίσκονται στο ίδιο ακίνητο και αποκτώνται μαζί με την κατοικία. Για να δοθεί η απαλλαγή πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων η έλλειψη άλλης κατοικίας που καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες του κληρονόμου.

Ξεχωριστό αφορολόγητο 400.000 ευρώ προβλέπεται για κάθε σύζυγο, πρόσωπο με σύμφωνο συμβίωσης ή ανήλικο τέκνο. Για τον σύζυγο ή τον σύντροφο απαιτείται, μεταξύ άλλων, συμβίωση τουλάχιστον πέντε ετών.

Πώς πληρώνεται ο φόρος

Ο φόρος κληρονομιάς καταβάλλεται κατά κανόνα σε έως 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις. Κάθε δόση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 500 ευρώ, εκτός από την τελευταία. Όταν ο υπόχρεος είναι ανήλικος, οι δόσεις μπορούν να φτάσουν τις 24.

Όποιος εξοφλήσει ολόκληρο το ποσό μέσα στην προθεσμία της πρώτης δόσης μπορεί, στις περιπτώσεις που προβλέπεται, να λάβει έκπτωση 5%.

Η λεπτομέρεια που συχνά παραβλέπεται

Πριν από οποιαδήποτε αποδοχή, χρειάζεται πλήρης έλεγχος όχι μόνο της ακίνητης περιουσίας και των καταθέσεων, αλλά και των οφειλών του αποβιώσαντος. Μια κληρονομιά με ακίνητο αξίας 100.000 ευρώ μπορεί να φαίνεται συμφέρουσα, αλλά η εικόνα αλλάζει εάν συνοδεύεται από δάνεια, χρέη προς το Δημόσιο ή άλλες εκκρεμότητες.

Γι’ αυτό οι προθεσμίες αποποίησης, δήλωσης και καταχώρισης στο Ε9 πρέπει να εξετάζονται χωριστά. Η παράλειψη μιας διαδικασίας μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμα, φόρους ή ακόμη και στην αποδοχή χρεών που ο κληρονόμος δεν είχε υπολογίσει.

Περισσότερα:

Κλιματιστικό και λογαριασμός ρεύματος: Πόσο αυξήθηκε το κόστος το 2026

Φορολογικά μπόνους για τους συνεπείς: Στο τραπέζι έκπτωση έως 6% και ταχύτερες επιστροφές

Κλιματιστικό: Τι ανεβάζει τον λογαριασμό ρεύματος το καλοκαίρι

Μέχρι και οριστικό «λουκέτο» σε επιχειρήσεις για σοβαρές παραβάσεις ασφάλειας εργαζομένων