Κληρονομιές: Οι 5 μεγάλες αλλαγές από 16 Σεπτεμβρίου
Νέα δεδομένα στις κληρονομιές φέρνει το νομοθετικό πλαίσιο που τίθεται σε ισχύ από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, αλλάζοντας σημαντικά όσα ίσχυαν μέχρι σήμερα για περιουσίες, χρέη, νόμιμη μοίρα και δικαιώματα των κληρονόμων.
Οι νέες ρυθμίσεις αφορούν τις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ενώ για όσους έχουν αποβιώσει νωρίτερα εξακολουθεί, κατά κανόνα, να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς.
Στην πράξη, οι αλλαγές αγγίζουν χιλιάδες οικογένειες, καθώς διαφοροποιούν τόσο τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται μια περιουσία όσο και την αντιμετώπιση των χρεών που μπορεί να τη συνοδεύουν.
1. Τα χρέη δεν «αγγίζουν» αυτομάτως την προσωπική περιουσία
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τις κληρονομιές που συνοδεύονται από δάνεια, οφειλές προς την Εφορία ή άλλα χρέη.
Με το νέο καθεστώς, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με τη δική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς. Οι πιστωτές μπορούν να στραφούν μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε, χωρίς να μπορούν να αγγίξουν το σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που ήδη ανήκαν στον κληρονόμο.
Η προστασία αυτή δεν είναι απόλυτη. Μπορεί να χαθεί εάν ο κληρονόμος διαθέσει στοιχεία της κληρονομιάς κατά παράβαση των προβλεπόμενων κανόνων, ενώ παρέχεται και δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομιαίας περιουσίας.
2. Μεγαλύτερο μερίδιο για τον επιζώντα σύζυγο
Αλλαγές έρχονται και στη μοιρασιά της περιουσίας όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Εάν ο αποβιώσας αφήνει σύζυγο και ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος θα λαμβάνει πλέον το 1/3 της κληρονομιάς, αντί για το 1/4 που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο 1/4.
Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για διάστημα ενός έτους μετά τον θάνατο.
3. Νέα δικαιώματα για συντρόφους και πρόσωπα που φρόντιζαν τον αποβιώσαντα
Το νέο πλαίσιο προβλέπει προστασία και για πρόσωπα τα οποία μέχρι σήμερα βρίσκονταν σε πιο αδύναμη θέση απέναντι στην κληρονομιά.
Άτομο που συζούσε με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, μπορεί υπό προϋποθέσεις να αποκτήσει δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο.
Παράλληλα, πρόσωπο που παρείχε ουσιαστική και χωρίς αμοιβή φροντίδα στον αποβιώσαντα για τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του μπορεί να αποκτήσει δικαίωμα χρηματικής παροχής από την κληρονομιά.
4. Ανατροπή στη νόμιμη μοίρα
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αλλαγή στη νόμιμη μοίρα.
Παιδιά, γονείς και επιζών σύζυγος που τη δικαιούνται δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας στα ακίνητα ή στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία.
Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση απέναντι στον κληρονόμο, ίση με το μισό της μερίδας που θα δικαιούνταν ο συγκεκριμένος συγγενής εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Πρόκειται για αλλαγή που μπορεί να περιορίσει τον κατακερματισμό ακινήτων μεταξύ πολλών συγκυρίων και να διαφοροποιήσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο διευθετούνται οικογενειακές κληρονομικές διαφορές.
5. Συμφωνίες για την κληρονομιά πριν από τον θάνατο
Μία ακόμη μεγάλη αλλαγή είναι η δυνατότητα να ρυθμίζεται η τύχη μιας περιουσίας πριν από τον θάνατο του ιδιοκτήτη.
Μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου θα μπορεί να συμφωνείται εκ των προτέρων ποιος θα γίνει κληρονόμος ή ποιος θα λάβει ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.
Η ρύθμιση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ακίνητα και οικογενειακές επιχειρήσεις, καθώς δίνει τη δυνατότητα να οργανωθεί εγκαίρως η διαδοχή και να περιοριστούν μελλοντικές συγκρούσεις.
Ταυτόχρονα, επιτρέπεται η εκ των προτέρων παραίτηση από ολόκληρη την κληρονομιά, από μέρος της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα, με ή χωρίς αντάλλαγμα και με αυτοπρό
