Κληρονομιές: Η νέα διάταξη που αλλάζει τις μεταβιβάσεις ακινήτων από το 2026

• Θεσπίζονται για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις.
• Μία πράξη για αποδοχή και διανομή ακινήτων.
• Οι αλλαγές εφαρμόζονται από τον Σεπτέμβριο 2026.

Σημαντικές αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο φέρνει ο νέος Νόμος 5303/2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 81Α΄/22.5.2026, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο για τις κληρονομιές, τις οικογενειακές περιουσίες και ιδιαίτερα τα ακίνητα στην Ελλάδα. Η μεταρρύθμιση επιχειρεί να εκσυγχρονίσει τον Αστικό Κώδικα και να προσαρμόσει τις διατάξεις στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες.

Η πιο ηχηρή αλλαγή αφορά τη θεσμοθέτηση των κληρονομικών συμβάσεων, οι οποίες μέχρι σήμερα απαγορεύονταν ρητά. Πλέον, ο κληρονομούμενος μπορεί να ρυθμίζει εν ζωή, μέσω σύμβασης με τους νόμιμους κληρονόμους του, τη μεταβίβαση και τη διανομή της περιουσίας του μετά τον θάνατό του.

Η νέα διάταξη που αλλάζει τις κληρονομιές ακινήτων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η νέα ρύθμιση του άρθρου 1883 του Αστικού Κώδικα, η οποία δίνει τη δυνατότητα στους συγκληρονόμους να προχωρούν απευθείας σε διανομή της κληρονομιάς, χωρίς τις χρονοβόρες διαδικασίες που ίσχυαν μέχρι σήμερα.

Η διάταξη προβλέπει ότι: «Σύμβαση μεταξύ συγκληρονόμων με την οποία διανέμεται η κληρονομία, ολόκληρη ή εν μέρει, ισχύει και ως αποδοχή της κληρονομίας από τους συμβαλλομένους».

Με απλά λόγια, οι κληρονόμοι θα μπορούν πλέον με μία μόνο συμβολαιογραφική πράξη να αποδέχονται και ταυτόχρονα να διανέμουν την κληρονομιαία περιουσία, αποφεύγοντας αλλεπάλληλες διαδικασίες σε συμβολαιογράφους, Εφορία και Κτηματολόγιο.

Παράλληλα, η νέα σύμβαση θα μεταγράφεται κανονικά στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο και θα ανατρέχει στον χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου.

Πότε τίθεται σε ισχύ το νέο πλαίσιο

Οι αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο θα εφαρμοστούν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Ωστόσο, η ρύθμιση θα καλύπτει και παλαιότερες κληρονομικές υποθέσεις, ακόμη και για θανάτους που συνέβησαν πριν από την ημερομηνία αυτή, αρκεί να μην έχει ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής.

Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει χιλιάδες οικογένειες που αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια προβλήματα συνιδιοκτησίας, κατακερματισμού ακινήτων και πολυδάπανων διαδικασιών αποδοχής κληρονομιάς.

Ο ρόλος της ΠΟΜΙΔΑ και οι παρεμβάσεις στο Υπουργείο Δικαιοσύνης

Καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της νέας ρύθμισης είχε η ΠΟΜΙΔΑ, η οποία με συνεχείς παρεμβάσεις προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης ζήτησε την επέκταση της δυνατότητας σύναψης κληρονομικής σύμβασης και μετά τον θάνατο του κληρονομούμενου.

Η πρόταση στόχευσε κυρίως στην αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας που αντιμετωπίζουν οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, ειδικά στις περιπτώσεις ακινήτων.

Σύμφωνα με την ΠΟΜΙΔΑ, οι οικογένειες αναγκάζονταν μέχρι σήμερα να περνούν χρόνια σε διαδικασίες όπως:

• αποδοχές κληρονομιάς,
• συμβολαιογραφικές πράξεις,
• φορολογικές δηλώσεις,
• μεταγραφές,
• διανομές και ανταλλαγές ακινήτων.

Πλέον, το νέο μοντέλο φιλοδοξεί να περιορίσει δραστικά την ταλαιπωρία και να επιταχύνει τη διαχείριση της οικογενειακής περιουσίας.

Οι βασικές προϋποθέσεις για τη νέα σύμβαση διανομής

Για να εφαρμοστεί η νέα διαδικασία, θα πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

• Η σύμβαση διανομής ακινήτων να γίνεται υποχρεωτικά με συμβολαιογραφική πράξη.
• Να συμμετέχουν όλοι οι νόμιμοι εξ αδιαθέτου συγκληρονόμοι.
• Η συμφωνία να αφορά ολόκληρη ή μέρος της κληρονομικής περιουσίας.
• Η πράξη να λειτουργεί ταυτόχρονα και ως αποδοχή κληρονομιάς.
• Η ισχύς της να ανατρέχει στον χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου.

Το μεγάλο «αγκάθι»: Η φορολογία στις κληρονομικές συμβάσεις

Παρά τη σημαντική μεταρρύθμιση, η συζήτηση πλέον μεταφέρεται στη φορολογία των κληρονομικών συμβάσεων.

Η ΠΟΜΙΔΑ ζητά να φορολογούνται με το πλαίσιο των γονικών παροχών και δωρεών, όπου ισχύει αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ, και όχι με το σημερινό καθεστώς των κληρονομιών, το οποίο προβλέπει:

• αφορολόγητο 400.000 ευρώ για τον επιζώντα σύζυγο,
• και μόλις 150.000 ευρώ για κάθε τέκνο.

Όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς ακινήτων, χωρίς φορολογική εξομοίωση, ο νέος θεσμός κινδυνεύει να μην αξιοποιηθεί πλήρως στην πράξη.

Ιστορική μεταρρύθμιση για την ελληνική οικογένεια και την ακίνητη περιουσία

Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, ο πρόεδρος της ΠΟΜΙΔΑ, Στράτος Παραδιάς, χαρακτήρισε τη μεταρρύθμιση «ιστορική», τονίζοντας ότι η ιδιωτική ακίνητη περιουσία αποτελεί τον βασικό αποταμιευτικό πυλώνα της ελληνικής οικογένειας.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι νέες διατάξεις:

• περιορίζουν την πολυδιάσπαση της ακίνητης ιδιοκτησίας,
• διευκολύνουν τη διαχείριση των ακινήτων,
• ενισχύουν την προστασία του επιζώντος συζύγου,
• και εκσυγχρονίζουν συνολικά το Κληρονομικό Δίκαιο.

Η επόμενη περίοδος αναμένεται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς συμβολαιογράφοι, φοροτεχνικοί και νομικοί προετοιμάζονται ήδη για την εφαρμογή του νέου πλαισίου που αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζονται οι οικογενειακές περιουσίες στην Ελλάδα.