Κληρονομιά με χρέη: Τι αλλάζει από σήμερα – Πότε κινδυνεύουν σπίτι και καταθέσεις του κληρονόμου
Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα, Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026, ο νόμος 5303/2026, ο οποίος φέρνει σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα χρέη μιας κληρονομιάς, η νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα των συζύγων και των συντρόφων, αλλά και οι διαθήκες.
Οι νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται κατά κανόνα στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από σήμερα και στο εξής. Για όσους έχουν αποβιώσει πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εξακολουθεί, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς.
Ακολουθεί αναλυτικός οδηγός με τις βασικότερες αλλαγές και όσα πρέπει να γνωρίζουν κληρονόμοι και οικογένειες.
Τι αλλάζει από σήμερα στα κληρονομικά χρέη
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την προστασία των κληρονόμων όταν η περιουσία που αποκτούν συνοδεύεται από δάνεια, οφειλές προς το Δημόσιο ή άλλα χρέη.
Με το νέο πλαίσιο καθιερώνεται αυτοδίκαιος διαχωρισμός μεταξύ της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου και της περιουσίας που αποκτά μέσω της κληρονομιάς.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με τη δική του περιουσία για τις υποχρεώσεις του θανόντος. Οι πιστωτές μπορούν, καταρχήν, να ικανοποιηθούν μέχρι την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας, χωρίς να στρέφονται στο σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που ο κληρονόμος διέθετε πριν από τον θάνατο του συγγενή του.
Έτσι, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, η ευθύνη για τα κληρονομικά χρέη περιορίζεται μέχρι το ύψος της αξίας της κληρονομιάς.
Νόμιμη μοίρα: Μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση
Σημαντική αλλαγή επέρχεται και στη νόμιμη μοίρα, δηλαδή στο ελάχιστο μέρος της κληρονομιάς που εξασφαλίζει ο νόμος σε συγκεκριμένους στενούς συγγενείς, ακόμη και όταν υπάρχει διαθήκη που τους αποκλείει.
Με το νέο καθεστώς η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κυρίως σε χρηματική απαίτηση του δικαιούχου απέναντι στον κληρονόμο, ίση με το μισό της μερίδας που θα δικαιούταν εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Η αλλαγή μπορεί να διευκολύνει σημαντικά περιπτώσεις στις οποίες ο διαθέτης επιθυμεί να αφήσει ένα ακίνητο, μία επιχείρηση ή άλλο περιουσιακό στοιχείο σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, χωρίς να απαιτείται ο κατακερματισμός του μεταξύ περισσότερων κληρονόμων.
Οι υπόλοιποι δικαιούχοι της νόμιμης μοίρας μπορούν να ικανοποιούνται μέσω χρηματικής απαίτησης.
Παράλληλα, η διαθήκη που παραλείπει μεριδούχο δεν θεωρείται πλέον αυτομάτως άκυρη αλλά ακυρώσιμη, ενώ η χρηματική αξίωση του μεριδούχου αποκτά γενικό προνόμιο ικανοποίησης.
Τι κερδίζει ο επιζών σύζυγος
Το νέο κληρονομικό πλαίσιο ενισχύει και τη θέση του επιζώντος συζύγου στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη.
Όταν υπάρχει ένα τέκνο του θανόντος, το ποσοστό της κληρονομιάς που αναλογεί στον επιζώντα σύζυγο αυξάνεται από το 1/4 στο 1/3.
Όταν υπάρχουν περισσότερα τέκνα, το ποσοστό παραμένει στο 1/4.
Εφόσον δεν υπάρχουν τέκνα, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το σύνολο της περιουσίας και προηγείται έναντι των γονέων και των λοιπών συγγενών του θανόντος.
Νέο δικαίωμα για την κύρια κατοικία
Πρόσθετη προστασία προβλέπεται για την κατοικία του ζευγαριού.
Ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας για έναν χρόνο μετά τον θάνατο, εφόσον το συγκεκριμένο ακίνητο αποτελεί μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας.
Στόχος της ρύθμισης είναι να αποτραπεί το ενδεχόμενο ο επιζών σύζυγος να βρεθεί άμεσα χωρίς στέγη μετά την απώλεια του συντρόφου του.
Τι προβλέπεται για τα ζευγάρια χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης
Νέα δεδομένα δημιουργούνται και για τους συντρόφους που βρίσκονται σε ελεύθερη ένωση, χωρίς να έχουν τελέσει γάμο ή συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει περιορισμένη κληρονομική προστασία για τον σύντροφο που ζούσε με τον θανόντα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις οι οποίες εξετάζονται κατά περίπτωση.
Πρόκειται για σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς, καθώς μέχρι σήμερα ο σύντροφος σε ελεύθερη συμβίωση δεν διέθετε εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα.
Τι είναι η νέα «κληρονομική σύμβαση»
Ο νόμος 5303/2026 εισάγει παράλληλα έναν νέο θεσμό στο ελληνικό δίκαιο: την κληρονομική σύμβαση.
Πρόκειται για συμφωνία που μπορεί να συνάπτεται όσο βρίσκεται ακόμη εν ζωή ο μελλοντικός κληρονομούμενος και μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να προβλέπει ακόμη και αντάλλαγμα προς αυτόν.
Στόχος είναι να προσφέρεται μεγαλύτερη ασφάλεια και προβλεψιμότητα στη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων, αλλά και να περιορίζεται ο κατακερματισμός επιχειρήσεων ή άλλων σημαντικών περιουσιακών στοιχείων μεταξύ πολλών κληρονόμων.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι διαθήκη που συντάσσεται από περισσότερα πρόσωπα με την ίδια πράξη μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ισχύσει ως κληρονομική σύμβαση. Διαφορετικά, θεωρείται άκυρη.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Οι αλλαγές επεκτείνονται και στη σύνταξη και δημοσίευση των διαθηκών.
Ιδιόγραφη διαθήκη: Εξακολουθεί να αναγνωρίζεται, αλλά τίθενται αυστηρότερες προϋποθέσεις εγκυρότητας. Όποιος έχει στην κατοχή του ιδιόγραφη διαθήκη και πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη οφείλει να την παραδώσει χωρίς καθυστέρηση σε συμβολαιογράφο για δημοσίευση. Η διαδικασία συνδέεται πλέον και με το Ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών.
Δημόσια διαθήκη: Η διαδικασία σύνταξής της απλοποιείται.
Μυστική διαθήκη: Προβλέπεται η παρουσία δύο μαρτύρων.
Διαθήκη υπέρ συζύγου: Η σχετική διάταξη μπορεί να καταστεί ακυρώσιμη, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, εάν ο γάμος ήταν άκυρος ή είχε λυθεί όσο ζούσε ο διαθέτης ή εάν είχε ασκηθεί αγωγή διαζυγίου για βάσιμο λόγο.
Τι ισχύει με τη δημοσίευση διαθηκών
Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου & Δωδεκανήσου έχει ανακοινώσει παράταση της αποχής από τη δημοσίευση διαθηκών έως την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2026.
Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να προκαλέσει προσωρινές καθυστερήσεις σε σχετικές διαδικασίες στις περιοχές που καλύπτονται από τον Σύλλογο.
Τι ισχύει για όσους πέθαναν πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου
Οι νέες διατάξεις δεν εφαρμόζονται αναδρομικά στο σύνολο των κληρονομικών υποθέσεων.
Κατά κανόνα, το νέο καθεστώς αφορά κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, και μετά.
Για θανάτους που έχουν σημειωθεί πριν από τη συγκεκριμένη ημερομηνία εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο πλαίσιο, με ορισμένες εξαιρέσεις.
Οι εξαιρέσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, ζητήματα σχετικά με τη διανομή της κληρονομιάς, την έκδοση κληρονομητηρίων και τις ιδιόγραφες διαθήκες που δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί.
- 9 λεπτά πριν ΑΔΕΔΥ: Στάση εργασίας σήμερα (16/9) από τις 12:00 – Στις 13:00 η συγκέντρωση στο Σύνταγμα
- 35 λεπτά πριν Θεσσαλονίκη: Φωτιά στο Ωραιόκαστρο – Καίγονται απορρίμματα πάνω από τη Συμμαχική Οδό
- 1 ώρα πριν ΑΣΕΠ 5Κ/2026: Λήγει αύριο (17/9) η προθεσμία – Ποιοι κινδυνεύουν με αποκλεισμό
