ΦΠΑ: Γιατί οι μειώσεις δεν φτάνουν στον καταναλωτή
Η συζήτηση γύρω από τις μειώσεις του ΦΠΑ ως μέσο καταπολέμησης του πληθωρισμού συνεχίζει να απασχολεί το δημόσιο διάλογο.
Ωστόσο, νέες επιστημονικές αναλύσεις που περιλαμβάνονται στο Οικονομικό Δελτίο της Τράπεζας της Ελλάδος (Τεύχος 61, Ιούλιος 2025), καταλήγουν σε ένα σαφές συμπέρασμα: οι προσωρινές μειώσεις του ΦΠΑ έχουν περιορισμένη και ασθενή επίδραση στις τελικές τιμές καταναλωτή, ενώ η πραγματική λύση κρύβεται στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Μικρό το όφελος για τον καταναλωτή – μεγάλο για τις επιχειρήσεις
Σύμφωνα με τη μελέτη των Παλαιοδήμου και Παπαγεωργίου, οι επιπτώσεις από μείωση του ΦΠΑ μετακυλίονται στις τιμές μόλις κατά 19% έως 25% σε χρονικό ορίζοντα ενός έτους.
Αυτό σημαίνει ότι από κάθε 5 ευρώ μείωσης στον ΦΠΑ, μόλις 1 ευρώ φτάνει στον καταναλωτή, ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν στην αλυσίδα διάθεσης ή ενισχύουν το περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων.
Ο λόγος; Η χαμηλή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής αγοράς, οι τιμολογιακές αγκυλώσεις, και η απουσία ευελιξίας σε αρκετούς κλάδους.
Η επίδραση είναι ακόμα πιο ασθενής όταν τα μέτρα είναι βραχυπρόθεσμα, χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στην οικονομική λειτουργία των αγορών.
Το μεγαλύτερο μέρος του πληθωρισμού είναι εισαγόμενο
Η ανάλυση των Λαζαρέτου και Παλαιοδήμου δείχνει ότι η Ελλάδα δεν βιώνει πληθωριστικές πιέσεις αποκλειστικά από εσωτερικούς παράγοντες.
Αντίθετα, η άνοδος του πληθωρισμού τα τελευταία χρόνια οφείλεται κυρίως σε παγκόσμιες κρίσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι ενεργειακές ανατιμήσεις και η εκτίναξη των τιμών πρώτων υλών.
Αυτές οι εξωγενείς «εισαγόμενες» πιέσεις ήταν καθοριστικές και πολύ ισχυρότερες από τις επιδράσεις εγχώριων φορολογικών μέτρων.
Άρα, η αντιμετώπιση του πληθωρισμού μέσω του ΦΠΑ είναι ατελής και σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματική.
Μόνιμες λύσεις απαιτούν βαθιές αλλαγές
Το κοινό μήνυμα και των δύο μελετών είναι σαφές: οι μειώσεις ΦΠΑ δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη λύση, εκτός αν συνοδεύονται από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, όπως:
- Ενίσχυση του ανταγωνισμού στις αγορές
- Κατάργηση στρεβλώσεων και ολιγοπωλιακών φαινομένων
- Βελτίωση της μετακύλισης φορολογικών πολιτικών στις τιμές
- Ψηφιακή μετάβαση και διαφάνεια στην τιμολόγηση
Χωρίς αυτά, το δημοσιονομικό κόστος της μείωσης ΦΠΑ υπερβαίνει κατά πολύ το πραγματικό όφελος για τα νοικοκυριά, υπονομεύοντας ταυτόχρονα τις δυνατότητες της πολιτείας για στοχευμένες κοινωνικές παρεμβάσεις.
