Πτώση του Τείχους του Βερολίνου: 37 χρόνια από τη νύχτα που άνοιξαν τα σύνορα

Σαν σήμερα, στις 9 Νοεμβρίου 1989, οι συνοριοφύλακες στην Μπόρνχολμερ Στράσε σήκωσαν τις μπάρες και χιλιάδες κάτοικοι του Ανατολικού Βερολίνου πέρασαν στη δυτική πλευρά της πόλης. Εκείνη τη νύχτα, το Τείχος του Βερολίνου έπαψε να λειτουργεί ως αδιαπέραστο σύνορο. Η κατεδάφιση ακολούθησε σταδιακά, αλλά η διαίρεση που επέβαλλε επί 28 χρόνια είχε ήδη κλονιστεί.

Το Τείχος του Βερολίνου μπροστά από την Πύλη του Βραδεμβούργου.

Γιατί η Ανατολική Γερμανία ύψωσε το Τείχος

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι τέσσερις νικήτριες δυνάμεις μοίρασαν το Βερολίνο σε τομείς κατοχής. Όταν σχηματίστηκαν τα δύο γερμανικά κράτη το 1949, το Δυτικό Βερολίνο παρέμεινε ένας θύλακας μέσα στην Ανατολική Γερμανία και έγινε δίοδος προς τη Δύση για πολλούς Ανατολικογερμανούς.

Για να ανακόψουν τη φυγή, οι αρχές της Ανατολικής Γερμανίας έκλεισαν τα περάσματα τη νύχτα της 12ης προς τη 13η Αυγούστου 1961. Τα συρματοπλέγματα έδωσαν σταδιακά τη θέση τους σε ένα σύστημα από τείχη, φυλάκια και ζώνες επιτήρησης. Η οχύρωση περιέβαλλε το Δυτικό Βερολίνο σε μήκος περίπου 155 χιλιομέτρων, χωρίζοντας οικογένειες και κόβοντας καθημερινές διαδρομές.

Τουλάχιστον 140 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο Τείχος ή υπό συνθήκες που συνδέονταν άμεσα με το καθεστώς των συνόρων. Πολλοί από αυτούς πέθαναν προσπαθώντας να περάσουν στη Δύση.

Η ανακοίνωση που έφερε χιλιάδες ανθρώπους στα φυλάκια

Το φθινόπωρο του 1989, η ηγεσία της Ανατολικής Γερμανίας αντιμετώπιζε πίεση από δύο πλευρές: πολίτες έφευγαν μαζικά προς τη Δύση, ενώ όσοι έμεναν κατέβαιναν στους δρόμους ζητώντας πολιτικές ελευθερίες. Οι ειρηνικές διαδηλώσεις στη Λειψία έδειξαν πόσο είχε διευρυνθεί η αμφισβήτηση του καθεστώτος.

Το απόγευμα της 9ης Νοεμβρίου, ο Γκύντερ Σαμπόφσκι, στέλεχος του κυβερνώντος κόμματος, παρουσίασε σε συνέντευξη Τύπου νέες, πιο χαλαρές ρυθμίσεις για τα ταξίδια. Όταν οι δημοσιογράφοι τον ρώτησαν πότε θα ίσχυαν, εκείνος απάντησε ότι, απ’ όσο γνώριζε, η εφαρμογή τους άρχιζε «αμέσως, χωρίς καθυστέρηση». Η ρύθμιση, ωστόσο, προοριζόταν να τεθεί σε ισχύ την επόμενη ημέρα.

Μόλις μεταδόθηκε η είδηση, χιλιάδες πολίτες κατευθύνθηκαν στα σημεία διέλευσης. Οι συνοριοφύλακες δεν είχαν λάβει οδηγίες για άνοιγμα των συνόρων. Καθώς το πλήθος μεγάλωνε, γύρω στις 23:30 άνοιξαν το πέρασμα της Μπόρνχολμερ Στράσε. Σύντομα ακολούθησαν και άλλα φυλάκια.

Άποψη του τείχους το 1986, με το δυτικό του τμήμα καλυμμένο από γκράφιτι και τοιχογραφίες.

Από το άνοιγμα των συνόρων στη γερμανική επανένωση

Το άνοιγμα των περασμάτων έδωσε ώθηση στις εξελίξεις που οδήγησαν στη γερμανική επανένωση στις 3 Οκτωβρίου 1990. Τριάντα επτά χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, τμήματά του σώζονται στην East Side Gallery και στο Μνημείο του Τείχους στην Μπερνάουερ Στράσε. Εκεί, η διαίρεση της πόλης παίρνει ξανά συγκεκριμένη μορφή: δρόμοι και σπίτια που βρίσκονταν λίγα μέτρα μακριά κατέληξαν σε αντίθετες πλευρές ενός συνόρου.