ΟΗΕ: 81 χρόνια από την ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών

Σαν σήμερα, στις 24 Οκτωβρίου 1945, ιδρύεται επισήμως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών – ΟΗΕ, καθώς τίθεται σε ισχύ ο Καταστατικός του Χάρτης. Η ημερομηνία σηματοδοτεί την έναρξη λειτουργίας του οργανισμού και αποτελεί τη βάση για τον εορτασμό της Ημέρας των Ηνωμένων Εθνών.

Αίθουσα Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ

Από την Κοινωνία των Εθνών στον ΟΗΕ

Η ιδέα ενός μόνιμου διεθνούς οργανισμού για την προστασία της ειρήνης προηγείται του ΟΗΕ. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα κράτη δημιουργούν την Κοινωνία των Εθνών, η οποία αρχίζει να λειτουργεί το 1920.

Ωστόσο, η οργάνωση δεν καταφέρνει να ανακόψει την κλιμάκωση των επιθετικών ενεργειών της δεκαετίας του 1930. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αναδεικνύει την ανάγκη ενός νέου συστήματος διεθνούς συνεργασίας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι Σύμμαχοι προετοιμάζουν τη δημιουργία των Ηνωμένων Εθνών, επιδιώκοντας να θεσπίσουν μηχανισμούς διαλόγου και συλλογικής δράσης.

Η υπογραφή του Χάρτη στο Σαν Φρανσίσκο

Την άνοιξη του 1945, εκπρόσωποι κρατών συναντώνται στο Σαν Φρανσίσκο για να διαμορφώσουν το ιδρυτικό κείμενο του οργανισμού.

Στις 26 Ιουνίου 1945, εκπρόσωποι 50 χωρών υπογράφουν τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η Πολωνία υπογράφει αργότερα και συγκαταλέγεται επίσης στα 51 ιδρυτικά μέλη.

Ο Χάρτης τίθεται σε ισχύ στις 24 Οκτωβρίου, μετά τις απαιτούμενες επικυρώσεις. Επομένως, η υπογραφή του τον Ιούνιο και η επίσημη ίδρυση του ΟΗΕ τον Οκτώβριο αποτελούν δύο διαφορετικούς σταθμούς.

Από τα 51 ιδρυτικά μέλη στα 193 κράτη

Η σύνθεση του ΟΗΕ διευρύνεται σταδιακά, καθώς νέες χώρες αποκτούν ανεξαρτησία και εντάσσονται στον οργανισμό. Από τα 51 ιδρυτικά μέλη του 1945, ο αριθμός φτάνει στα 193 κράτη-μέλη.

Η έδρα του βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, ενώ το έργο του εκτείνεται σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου. Οι δραστηριότητές του περιλαμβάνουν διπλωματικές προσπάθειες, ανθρωπιστική βοήθεια και συνεργασία για κοινωνικά και αναπτυξιακά ζητήματα.

Τα έξι κύρια όργανα

Ο Καταστατικός Χάρτης προβλέπει έξι κύρια όργανα, με διαφορετικές αρμοδιότητες:

• Η Γενική Συνέλευση συγκεντρώνει όλα τα κράτη-μέλη και αποτελεί το βασικό βήμα συζήτησης και εκπροσώπησής τους.
• Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει την κύρια ευθύνη για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.
• Το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο συντονίζει εργασίες σε οικονομικά, κοινωνικά και συναφή πεδία.
• Το Διεθνές Δικαστήριο, με έδρα τη Χάγη, αποτελεί το κύριο δικαστικό όργανο του οργανισμού.
• Η Γραμματεία υποστηρίζει την καθημερινή λειτουργία του ΟΗΕ, με επικεφαλής τον γενικό γραμματέα.
• Το Συμβούλιο Κηδεμονίας επέβλεπε περιοχές υπό κηδεμονία και ανέστειλε τη λειτουργία του το 1994, αφού ολοκλήρωσε την αποστολή του.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας και το βέτο

Το Συμβούλιο Ασφαλείας περιλαμβάνει 15 μέλη: πέντε μόνιμα και δέκα μη μόνιμα, τα οποία εκλέγει η Γενική Συνέλευση για διετή θητεία.

Τα μόνιμα μέλη είναι η Κίνα, η Γαλλία, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Διαθέτουν δικαίωμα βέτο, με το οποίο μπορούν να εμποδίσουν την υιοθέτηση αποφάσεων επί ουσιαστικών ζητημάτων.

Αυτή η δομή αναδεικνύει μια βασική παράμετρο της λειτουργίας του οργανισμού: η δυνατότητα συλλογικής δράσης εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη συνεννόηση των κρατών και ιδιαίτερα των μεγάλων δυνάμεων.

Αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Το έργο πέρα από τη διπλωματία

Το ευρύτερο σύστημα των Ηνωμένων Εθνών περιλαμβάνει οργανισμούς, ταμεία και προγράμματα με διαφορετικές αποστολές.

Η UNICEF δρα για τα δικαιώματα και την προστασία των παιδιών, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στηρίζει ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, ενώ το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Επισιτισμού παρέχει επισιτιστική βοήθεια.

Παράλληλα, εξειδικευμένοι οργανισμοί όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η UNESCO αναπτύσσουν διεθνή συνεργασία στην υγεία, στην εκπαίδευση, στην επιστήμη και στον πολιτισμό.