Έλλη Παππά: 17 χρόνια από τον θάνατο της δημοσιογράφου και συγγραφέα

Σαν σήμερα, στις 27 Οκτωβρίου 2009, πέθανε η Έλλη Παππά, σε ηλικία 89 ετών. Δημοσιογράφος, συγγραφέας και αγωνίστρια της Αριστεράς, έζησε την προσφυγιά, την Κατοχή, τις μετεμφυλιακές διώξεις και την εξορία. Παράλληλα, κατέγραψε τις εμπειρίες της και ασχολήθηκε συστηματικά με τη φιλοσοφία και την πολιτική σκέψη.

Η σχέση της με τον Νίκο Μπελογιάννη αποτελεί κεντρικό κεφάλαιο της ζωής της. Ωστόσο, το δημοσιογραφικό και συγγραφικό έργο της αποκαλύπτει μια ευρύτερη διαδρομή, που συνδέει την προσωπική μαρτυρία με σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Από τη Σμύρνη στον Πειραιά και την Αντίσταση

Η Έλλη Παππά γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1920, η μικρότερη από τα πέντε παιδιά της οικογένειάς της. Αδελφή της ήταν η συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στον Πειραιά.

Αργότερα, φοίτησε στη Φιλοσοφική και στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές της εξαιτίας της Κατοχής. Την ίδια περίοδο στράφηκε στη δημοσιογραφία και συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση.

Μέσα από την πολιτική της δράση συνδέθηκε με το ΕΑΜ και το ΚΚΕ, ενώ εργάστηκε στον παράνομο Τύπο. Στα χρόνια του Εμφυλίου συνέχισε τη δουλειά της στην παράνομη έκδοση του «Ριζοσπάστη» και στη συνέχεια συνεργάστηκε με τον Νίκο Πλουμπίδη.

Ο Νίκος Μπελογιάννης, η σύλληψη και οι δίκες

Τον Ιούνιο του 1950 άρχισε η συνεργασία της με τον Νίκο Μπελογιάννη, ο οποίος έγινε σύντροφός της. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, οι αρχές τούς συνέλαβαν.

Τον Αύγουστο του 1951, ενώ η Παππά βρισκόταν στη φυλακή, γεννήθηκε ο γιος τους, Νίκος. Ακολούθησαν οι δίκες και οι θανατικές καταδίκες. Ο Μπελογιάννης εκτελέστηκε το 1952, ενώ η ίδια απέφυγε την εκτέλεση ως μητέρα βρέφους.

Παρέμεινε, όμως, κρατούμενη για χρόνια. Αποφυλακίστηκε την Πρωτοχρονιά του 1964, έχοντας περάσει περίπου δεκατρία χρόνια στη φυλακή.

Τα βιβλία που ένωναν μητέρα και παιδί

Η Έλλη Παππά έγραφε και διασκεύαζε ιστορίες για τον γιο της, τον οποίο φρόντιζε η Διδώ Σωτηρίου. Στη συνέχεια, ζωγράφιζε τις σελίδες και βιβλιοδετούσε τα μικρά βιβλία στο χέρι, προσαρμόζοντας το περιεχόμενό τους στην ηλικία του.

Αυτές οι δημιουργίες αποτυπώνουν μια ιδιαίτερη πλευρά της ζωής της στη φυλακή: την προσπάθεια να συμμετέχει στην καθημερινότητα και στην ανατροφή του παιδιού της μέσα από τη γραφή. Η έκδοση «Μικρογραφίες – Βιβλία από τη φυλακή» συγκέντρωσε αυτή τη δουλειά και την παρουσίασε στο αναγνωστικό κοινό.

Η επιστροφή στη δημοσιογραφία και η εξορία στη Γυάρο

Μετά την αποφυλάκισή της, η Παππά εργάστηκε στην ΕΔΑ και στην εφημερίδα «Δημοκρατική Αλλαγή». Ωστόσο, η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 διέκοψε ξανά την καθημερινότητά της: οι αρχές τη συνέλαβαν και την εξόρισαν στη Γυάρο. Τον Ιούλιο του 1968 την άφησαν ελεύθερη λόγω σοβαρής ασθένειας.

Στη δημοσιογραφική της πορεία συνεργάστηκε, μεταξύ άλλων, με τη «Μακεδονία», το περιοδικό «Γυναίκα», την «Εξπρές» και το «Έθνος». Παράλληλα, συνέχισε να γράφει λογοτεχνικά κείμενα και μελέτες.

Η φιλοσοφία και οι «Μαρτυρίες μιας διαδρομής»

Στα βιβλία της εξέτασε την αρχαία ελληνική σκέψη, τον μαρξισμό και την έννοια της ελευθερίας. Ανάμεσα στα έργα της ξεχωρίζουν τα «Ο Πλάτωνας στην εποχή μας», «Οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς στο Κεφάλαιο του Μαρξ» και «Σπουδή στο θέμα της Ελευθερίας».

Μετά τον θάνατό της, το Μουσείο Μπενάκη εξέδωσε, το 2010, τις «Μαρτυρίες μιας διαδρομής». Το βιβλίο προσθέτει την προσωπική της οπτική στη συζήτηση για την ιστορία της ελληνικής Αριστεράς και τη μετεμφυλιακή περίοδο.