Δημόσιο: Σε ισχύ το νέο πειθαρχικό – Από πρόστιμα έως οριστική παύση

Σημαντικές αλλαγές φέρνει το 2026 για τους δημοσίους υπαλλήλους, καθώς από την 1η Ιανουαρίου τίθεται σε εφαρμογή το νέο πειθαρχικό δίκαιο, το οποίο αυστηροποιεί το πλαίσιο ελέγχου, ευθυνών και κυρώσεων στο Δημόσιο. Με τον νόμο 5225/2025 επανακαθορίζονται τα όρια της υπηρεσιακής συμπεριφοράς, επεκτείνονται τα πειθαρχικά παραπτώματα και διευρύνονται οι περιπτώσεις που μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε οριστική παύση από την υπηρεσία.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο προσθέτει παραβάσεις που έως σήμερα δεν καλύπτονταν ρητά, ενώ ταυτόχρονα κωδικοποιεί πειθαρχικά αδικήματα που προβλέπονταν σε ειδικούς νόμους. Μεταξύ άλλων, στα πειθαρχικά παραπτώματα εντάσσονται πλέον η μη δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων, η άσκηση οποιασδήποτε μορφής βίας ή παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, η καθυστέρηση έκδοσης πράξεων έκπτωσης από την υπηρεσία, καθώς και η συμμετοχή σε εταιρείες ή δραστηριότητες ασυμβίβαστες με την ιδιότητα του δημοσίου υπαλλήλου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαδικασία αξιολόγησης. Η άρνηση συμμετοχής, είτε ως αξιολογητής είτε ως αξιολογούμενος, αναγνωρίζεται πλέον ως αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα. Σε πρώτη φάση επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με τις αποδοχές δύο μηνών, ωστόσο εάν η άρνηση επαναληφθεί για δύο συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους, προβλέπεται η οριστική παύση του υπαλλήλου.

Οι νέες διατάξεις, που εισήγαγαν ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος και η υφυπουργός Βιβή Χαραλαμπογιάννη, εφαρμόζονται στο σύνολο του Δημόσιου Τομέα: στους υπαλλήλους του Δημοσίου, των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού και στα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.

Ειδικές ρυθμίσεις για δημοτικούς υπαλλήλους και δημοτική αστυνομία

Για τους εργαζόμενους στους δήμους, προβλέπονται ειδικά πειθαρχικά παραπτώματα, όπως η άρνηση χρήσης των μέσων ατομικής προστασίας (κράνη, γάντια, μάσκες κ.ά.) και η μη συμμετοχή στον υποχρεωτικό προληπτικό ιατρικό έλεγχο. Παράλληλα, σοβαρή παράβαση καθήκοντος για τη δημοτική διοίκηση συνιστά η μη χορήγηση των προβλεπόμενων μέσων προστασίας στους υπαλλήλους.

Για το ένστολο προσωπικό της δημοτικής αστυνομίας, πειθαρχικό παράπτωμα θεωρείται και η άρνηση χρήσης της στολής και του διακριτικού σήματος κατά την εκτέλεση των καθηκόντων.

Νέες ποινές και αυστηρότερο πλαίσιο κυρώσεων

Το νέο πειθαρχικό εισάγει τρεις πρόσθετες ποινές, οι οποίες ενισχύουν το αποτρεπτικό πλαίσιο:

• στέρηση μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη,
• αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων,
• απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου για διάστημα από ένα έως πέντε έτη.

Συνολικά, οι πειθαρχικές ποινές, κατά αύξουσα βαρύτητα, κυμαίνονται από την έγγραφη επίπληξη και το χρηματικό πρόστιμο έως την προσωρινή ή οριστική παύση από την υπηρεσία.

Παράλληλα, αυξάνεται σε ορισμένες περιπτώσεις και το ανώτατο όριο ποινών που μπορούν να επιβάλλουν τα πειθαρχικά όργανα. Ενδεικτικά, ο υπουργός ως πειθαρχικό όργανο μπορεί πλέον να επιβάλει πρόστιμο έως πέντε μηνιαίων αποδοχών, αντί για τρεις που ίσχυαν έως σήμερα.

Η «πειθαρχική συνδιαλλαγή» και το νέο όργανο

Για πρώτη φορά εισάγεται ο θεσμός της «πειθαρχικής συνδιαλλαγής», μέσω της οποίας ο υπάλληλος μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να ζητήσει ευνοϊκότερη μεταχείριση. Η δυνατότητα αυτή αφορά παραπτώματα που δεν επισύρουν οριστική παύση και μόνο εφόσον δεν έχει προκληθεί οικονομική ζημιά ή αυτή έχει αποκατασταθεί πλήρως.

Από το 2026, την ευθύνη εξέτασης των υποθέσεων αναλαμβάνει το νέο Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα, αποτελούμενο από 60 δικαστές – μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Το όργανο θα λειτουργεί σε τριμελή και πενταμελή κλιμάκια, ενώ ειδικό πενταμελές κλιμάκιο θα εξετάζει τις υποθέσεις που προκαλούν έντονη κοινωνική αντίδραση.

Στόχος του νέου συστήματος είναι η ταχύτερη απονομή πειθαρχικής δικαιοσύνης και η ενίσχυση της διαφάνειας, καθώς μέχρι σήμερα πολλές υποθέσεις παρέμεναν σε εκκρεμότητα για χρόνια. Ενδεικτικό είναι ότι σήμερα εκκρεμούν περισσότερες από 3.300 ένορκες διοικητικές εξετάσεις και σχεδόν 6.000 πειθαρχικές υποθέσεις υπαλλήλων.