Χωρίς διαθήκη: Πώς καθορίζεται ο νόμιμος κληρονόμος;
Τι συμβαίνει όταν κάποιος φύγει από τη ζωή χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη; Ποιος κληρονομεί πρώτος, τι δικαιούται ο σύζυγος, τι ισχύει για τα παιδιά και πότε η περιουσία περνά στο Δημόσιο; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που απασχολούν ολοένα και περισσότερους πολίτες και φτάνουν καθημερινά στα γραφεία των συμβολαιογράφων.
Η απάντηση βρίσκεται σε αυτό που ο νόμος αποκαλεί «κληρονομική πυραμίδα»: ένα σύστημα έξι διαδοχικών τάξεων, που καθορίζει με ακρίβεια ποιοι συγγενείς κληρονομούν και με ποια σειρά, όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Τι είναι η «κληρονομική πυραμίδα»
Η κληρονομική διαδοχή χωρίς διαθήκη βασίζεται σε έξι τάξεις συγγενών. Η διαδικασία ξεκινά από τον στενό οικογενειακό κύκλο και προχωρά σταδιακά προς πιο μακρινούς συγγενείς. Αν δεν βρεθεί κανένας δικαιούχος, τότε η περιουσία καταλήγει στο Δημόσιο.
Με άλλα λόγια, ο νόμος προβλέπει ξεκάθαρα ποιος προηγείται και ποιος αποκλείεται, αποφεύγοντας αυθαίρετες ερμηνείες.
Ποιοι κληρονομούν πρώτοι
1η τάξη – Σύζυγος και παιδιά
Στην πρώτη και βασικότερη τάξη ανήκουν ο επιζών σύζυγος και τα παιδιά του θανόντος. Όταν υπάρχουν και οι δύο, ο σύζυγος λαμβάνει το 1/4 της περιουσίας και τα παιδιά μοιράζονται τα υπόλοιπα 3/4 ισομερώς. Παράλληλα, ο σύζυγος δικαιούται και το λεγόμενο «εξαίρετο», δηλαδή έπιπλα, οικιακά σκεύη και αντικείμενα προσωπικής χρήσης.
2η τάξη – Γονείς και αδέλφια
Αν δεν υπάρχουν σύζυγος ή παιδιά, την κληρονομιά διεκδικούν οι γονείς, τα αδέλφια και οι απόγονοι των αδελφών.
3η τάξη – Παππούδες και γιαγιάδες
Εφόσον απουσιάζουν συγγενείς των προηγούμενων τάξεων, η περιουσία περνά στους παππούδες, τις γιαγιάδες και τους κατιόντες τους.
Κάθε επόμενη τάξη ενεργοποιείται μόνο όταν δεν υπάρχει κανένας συγγενής στην προηγούμενη.
Πότε κληρονομεί αποκλειστικά ο σύζυγος
Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν συγγενείς στις προηγούμενες τάξεις, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία. Πρόκειται για την πέμπτη τάξη της κληρονομικής διαδοχής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η περίπτωση των συντρόφων σε ελεύθερη ένωση. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με αποδείξεις μακροχρόνιας συμβίωσης, ο σύντροφος μπορεί να αποκτήσει δικαιώματα, κυρίως ως προς το «εξαίρετο» ή και τη διαμονή στην κοινή κατοικία.
Πότε η περιουσία περνά στο Δημόσιο
Αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής, σε καμία από τις έξι τάξεις, τότε το Δημόσιο καθίσταται εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Το κράτος αποδέχεται πάντα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, ώστε να μην επιβαρυνθεί με τυχόν χρέη.
Παραδείγματα που δείχνουν τι ισχύει στην πράξη
Για να γίνει πιο ξεκάθαρο πώς εφαρμόζεται ο νόμος, αξίζει να δούμε ορισμένες χαρακτηριστικές περιπτώσεις:
- Οικογένεια με σύζυγο και παιδιά: Χωρίς διαθήκη, ο σύζυγος λαμβάνει το 1/4 και τα παιδιά το υπόλοιπο, ανεξάρτητα από το ποιος είχε την κύρια περιουσία.
- Σύντροφος σε ελεύθερη ένωση: Με το ισχύον πλαίσιο, ο σύντροφος δεν κληρονομεί, αλλά μπορεί να διεκδικήσει δικαιώματα διαμονής ή αποζημίωση, αν αποδείξει ουσιαστική συνεισφορά.
- Άγαμος χωρίς συγγενείς: Αν δεν ζει κανένας συγγενής, η περιουσία καταλήγει στο Δημόσιο, εκτός αν ο σύντροφος κινηθεί εγκαίρως και αποδείξει τη συμβίωση.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες
Η απουσία διαθήκης συχνά οδηγεί σε συγκρούσεις, καθυστερήσεις και δικαστικές διαμάχες. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η σύνταξη διαθήκης παραμένει το πιο ασφαλές εργαλείο για όποιον θέλει να καθορίσει ο ίδιος το μέλλον της περιουσίας του.
- Μόλις τώρα Θλίψη στον ελληνικό αθλητισμό: Πέθανε ο Τάκης Γκώνιας
- 4 λεπτά πριν Υπουργείο Παιδείας: Αποσπάσεις εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας σε ΚΕΔΑΣΥ για τρία έτη
- 5 λεπτά πριν Κοκοτσάκης κατά Καρυστιανού: «Δεν μπορείς να ευαγγελίζεσαι τη διαφάνεια και να λειτουργείς με αυλές»
