Αμαζόνιος – Ο “πνεύμονας” της γης: Μεγάλα τμήματα κινδυνεύουν με “σαβανοποίηση”
Από σήμερα (12/8) έως και την ερχόμενη Τρίτη (18/8) το Ανώτατο Δικαστήριο της Βραζιλίας εξετάζει τρεις διαφορετικές υποθέσεις που σχετίζονται με το μέλλον και την προστασία του Αμαζονίου. Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερη καθώς, όπως αναφέρουν έγκυρες έρευνες, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεγάλα τμήματα του Αμαζονίου –του “πνεύμονα” της γης, όπως συχνά αναφέρεται– να μετατραπούν σε σαβάνα (στην επιστημονική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος savannisation/σαβανοποίηση).
Στην πράξη, με τη σαβανοποίηση ορισμένες περιοχές μπορεί να μετατραπούν από πυκνό υγρό τροπικό δάσος σε πιο ανοιχτό, ξηρό και υποβαθμισμένο οικοσύστημα, με μικρότερη βιομάζα και σημαντικά χαμηλότερη δυνατότητα αποθήκευσης άνθρακα. Αυτό έχει παγκόσμια σημασία, επειδή ο Αμαζόνιος αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες άνθρακα και επηρεάζει τον κύκλο του νερού και τις βροχοπτώσεις σε μεγάλο μέρος της Νότιας Αμερικής.
Μελέτη του Nature Ecology & Evolution, που συνέκρινε προστατευόμενες περιοχές, αυτόχθονα εδάφη, γεωργικές εκτάσεις και παραχωρήσεις εξόρυξης στον βραζιλιάνικο Αμαζόνιο, βρήκε ότι τα εδάφη των αυτοχθόνων είχαν 48% έως 83% μικρότερη αποψίλωση σε σχέση με εναλλακτικές χρήσεις γης.
Αμαζόνιος – Ο “πνεύμονας” της γης: Πιέσεις για εξόρυξη πετρελαίου και χρυσού
Η ίδια η Βραζιλία, μέσω της κρατικά ελεγχόμενης Petrobras, προχωρά σε εξερεύνηση πετρελαίου στην περιοχή του Equatorial Margin, κοντά στις εκβολές του Αμαζονίου. Πρόκειται για εξαιρετικά αμφιλεγόμενο σχέδιο, όπως αναφέρει η Guardian, λόγω της οικολογικής ευαισθησίας της περιοχής και των αυτοχθόνων κοινοτήτων που ζουν εκεί.
Παράλληλα, η παράνομη εξόρυξη χρυσού εξακολουθεί να προκαλεί τεράστια καταστροφή μέσα σε αυτόχθονα εδάφη. Τον Ιούλιο του 2026 καταγράφηκε επιχείρηση των βραζιλιάνικων αρχών στην περιοχή Sararé, όπου ολόκληρα τμήματα γης είχαν μετατραπεί σε κρατήρες εξορύξεων και οι ποταμοί είχαν μολυνθεί από υδράργυρο.
Από τον Φεβρουάριο του 2026, οπότε και ψηφίστηκε ο νέος νόμος περιβαλλοντικής αδειοδότησης, επιταχύνεται η διαδικασία αδειοδότησης για έργα όπως: ορυχεία, δρόμοι, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και μεγάλα έργα υποδομής.
Παρότι δεν υπάρχει ακόμη το όριο της “τελευταίας ημέρας”, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας πως η συνδυασμένη πίεση από αποψίλωση, άνοδο της θερμοκρασίας, ξηρασία και πυρκαγιές μειώνει την ανθεκτικότητα του δάσους και αυξάνει τον κίνδυνο μετάβασης τμημάτων του σε διαφορετικό, ξηρότερο οικοσύστημα.
Οι ερευνητές αναφέρουν ως ιδιαίτερα επικίνδυνη περιοχή εκείνη όπου η συσσωρευμένη αποψίλωση πλησιάζει το 20%. Μετά από αυτό το ποσοστό επιταχύνεται η θνησιμότητα των δέντρων και μειώνονται οι βροχοπτώσεις, δημιουργώντας ανατροφοδοτούμενο κύκλο υποβάθμισης.
Εικονογράφηση της Eleanor Shakespeare για την Guardian με θέμα τη φωνή αγωνίας των αυτόχθονων πληθυσμών.
Γιατί είναι σημαντικές οι υποθέσεις που εξετάζει το Ανώτατο Δικαστήριο της Βραζιλίας
Η μεγαλύτερη έκταση πρασίνου και οξυγόνου της γης, εδώ και χρόνια, έχει περιπέσει σε έναν νομικό κυκεώνα όπου εμπλέκονται μεγάλες εταιρείες και κυβερνήσεις χωρών. Τα συμφέροντα είναι αλληλοσυγκρουόμενα.
Περιληπτικά, οι υποθέσεις που εξετάζει αυτές τις ημέρες το Ανώτατο Δικαστήριο της Βραζιλίας έχουν να κάνουν με το ποιος θα ελέγχει τη γη και τι θα επιτρέπεται να γίνεται πάνω της: αν οι αυτόχθονες θα διατηρήσουν δικαιώματα στις εκτάσεις τους, αν μεγάλα έργα θα περνούν από ουσιαστικό περιβαλλοντικό έλεγχο, αν θα υπάρχει αντικίνητρο για αποψίλωση προς όφελος των εταιρειών (π.χ. σόγια) και αν τα δάση αυτόχθονων κοινοτήτων μπορούν να παραχωρούνται σε ιδιωτικές εταιρείες. Για το τελευταίο υπάρχει τελεσίδικη δικαστική απόφαση υπέρ των ντόπιων.
Το μόνο ενθαρρυντικό είναι ότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία οι αποψιλώσεις έχουν μειωθεί, αν και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις φοβούνται ότι αυτό μπορεί να ανακοπεί. Τα επίσημα στοιχεία του INPE, του βραζιλιάνικου Εθνικού Ινστιτούτου Διαστημικών Ερευνών, δείχνουν ότι από τον Αύγουστο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026 οι προειδοποιήσεις αποψίλωσης έφτασαν τα 2.485,9 km², έναντι 3.959,98 km² την αντίστοιχη προηγούμενη περίοδο. Πρόκειται για μείωση 37,2%.
