ALS: Νέος βιοδείκτης αίματος συνδέεται με ταχύτερη εξέλιξη – Τι έδειξε πειραματικό φάρμακο
Έναν πιθανό νέο βιοδείκτη αίματος για την Πλάγια Αμυοτροφική Σκλήρυνση (ALS) εντόπισαν επιστήμονες στην Ιαπωνία, ανοίγοντας παράλληλα μια νέα ερευνητική διαδρομή για την ανάπτυξη θεραπειών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα αυξημένα επίπεδα μιας ομάδας μορίων, των Ν-ακυλοταυρινών (N-acyl taurines ή NATs), συνδέονται με ταχύτερη απώλεια λειτουργικότητας και μικρότερη επιβίωση σε ασθενείς με ALS.
Ωστόσο, το ενδιαφέρον δεν σταματά στον πιθανό βιοδείκτη. Ακολουθώντας το συγκεκριμένο μεταβολικό «ίχνος», η επιστημονική ομάδα εντόπισε μια ουσία που περιόρισε τον εκφυλισμό των κινητικών νευρώνων σε κυτταρικά μοντέλα και επιβράδυνε την κινητική επιδείνωση σε ποντίκια.
Η ανακάλυψη δεν αποτελεί ακόμη θεραπεία για ανθρώπους με ALS. Παρέχει, όμως, έναν νέο στόχο για περαιτέρω έρευνα και μελλοντικές κλινικές δοκιμές.
Τι είναι η ALS
Η Πλάγια Αμυοτροφική Σκλήρυνση αποτελεί μια σοβαρή νευροεκφυλιστική νόσο που καταστρέφει σταδιακά τους κινητικούς νευρώνες, δηλαδή τα νευρικά κύτταρα που ελέγχουν την κίνηση των μυών.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται, οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν μυϊκή αδυναμία, δυσκολία στην κίνηση, την ομιλία, την κατάποση και τελικά την αναπνοή. Επιπλέον, η ταχύτητα εξέλιξης διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή.
Ακριβώς αυτή η διαφοροποίηση δυσκολεύει τους γιατρούς να προβλέψουν την πορεία της ALS και να αξιολογήσουν έγκαιρα την ανταπόκριση σε μια θεραπεία.
Θα μπορούσε, επομένως, μια απλή εξέταση αίματος να δώσει χρήσιμες πληροφορίες; Η νέα μελέτη δείχνει μια πιθανή κατεύθυνση, αλλά χρειάζεται επιβεβαίωση σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό ασθενών.
Οι επιστήμονες εξέτασαν 867 μεταβολίτες
Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Ναγκόγια, σε συνεργασία με επιστήμονες από το Aichi Medical University και το Juntendo University, ανέλυσε δείγματα αίματος από ασθενείς με γρήγορη και βραδύτερη εξέλιξη της ALS, καθώς και από υγιείς εθελοντές.
Στην πρώτη ομάδα συμμετείχαν 26 ασθενείς με ALS και 10 υγιείς εθελοντές. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες επιχείρησαν να επιβεβαιώσουν τα ευρήματα σε δεύτερη ομάδα με 55 ασθενείς και 25 υγιείς συμμετέχοντες.
Αφού εξέτασαν συνολικά 867 μεταβολίτες, ξεχώρισαν τις Ν-ακυλοταυρίνες. Τα επίπεδα αυτών των μορίων ήταν υψηλότερα στους ασθενείς των οποίων η λειτουργική κατάσταση επιδεινωνόταν γρηγορότερα.
Παράλληλα, οι ασθενείς με υψηλότερες συγκεντρώσεις NATs εμφάνιζαν μικρότερη επιβίωση. Η συσχέτιση καταγράφηκε και στις δύο ξεχωριστές ομάδες.
Τι μπορεί να δείχνουν οι Ν-ακυλοταυρίνες
Οι Ν-ακυλοταυρίνες αποτελούν λιπιδικά μόρια σηματοδότησης και συμμετέχουν στο λεγόμενο διευρυμένο ενδοκανναβινοειδές σύστημα του οργανισμού.
Αρχικά, τα υψηλά επίπεδά τους θα μπορούσαν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι επιβαρύνουν την ALS. Οι ερευνητές, όμως, προτείνουν μια διαφορετική εξήγηση.
Εκτιμούν ότι η αύξηση των NATs πιθανόν αποτελεί μια φυσική, αλλά ανεπαρκή, προστατευτική αντίδραση του οργανισμού απέναντι στη νευροεκφύλιση. Με άλλα λόγια, το σώμα μπορεί να αυξάνει την παραγωγή τους στην προσπάθειά του να προστατεύσει τους κινητικούς νευρώνες, χωρίς ωστόσο να καταφέρνει να ανακόψει τη νόσο.
Αυτή η υπόθεση οδήγησε τους επιστήμονες στο επόμενο ερώτημα: Τι θα συνέβαινε εάν ένα φάρμακο ενίσχυε ακόμη περισσότερο τον συγκεκριμένο μηχανισμό;
Η ουσία που δοκιμάστηκε στα εργαστηριακά μοντέλα
Οι ερευνητές εξέτασαν 29 διαφορετικές χημικές ενώσεις σε κινητικούς νευρώνες που είχαν δημιουργηθεί από επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα ασθενών με ALS.
Η ουσία που ξεχώρισε ήταν η PF-04457845, ένας αναστολέας του ενζύμου FAAH. Το συγκεκριμένο ένζυμο συμμετέχει στη διάσπαση μορίων του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος.
Μπλοκάροντας τη δράση του FAAH, η ουσία αύξησε τα επίπεδα των NATs και άλλων σχετικών μορίων. Επιπλέον, περιόρισε τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις στους κινητικούς νευρώνες, μείωσε την κυτταρική βλάβη και διατήρησε καλύτερα τις νευρικές αποφυάδες.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες χορήγησαν την ουσία σε ποντίκια με χαρακτηριστικά ALS.
Παράταση επιβίωσης στα ποντίκια
Τα ποντίκια που έλαβαν την PF-04457845 διατήρησαν καλύτερη κινητικότητα και μυϊκή δύναμη, ενώ παρουσίασαν μικρότερη απώλεια κινητικών νευρώνων στον νωτιαίο μυελό.
Η διάμεση επιβίωσή τους αυξήθηκε από 129,5 σε 138 ημέρες. Παράλληλα, οι αναλύσεις έδειξαν ότι η ουσία επηρέασε τα μικρογλοιακά κύτταρα, ωθώντας τα προς μια περισσότερο υποστηρικτική και αντιφλεγμονώδη κατάσταση.
Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται αναλυτικά και στην επίσημη ανακοίνωση του Πανεπιστημίου της Ναγκόγια.
Έχει δοκιμαστεί το φάρμακο σε ανθρώπους;
Η PF-04457845 έχει εξεταστεί στο παρελθόν σε κλινική δοκιμή για τον πόνο που σχετίζεται με την οστεοαρθρίτιδα. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο παρουσίασε αποδεκτά δεδομένα ασφάλειας και ανεκτικότητας.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί ασφαλής ή αποτελεσματική για τη θεραπεία της ALS. Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη δοκιμάσει την ουσία σε ασθενείς με Πλάγια Αμυοτροφική Σκλήρυνση.
Επομένως, η PF-04457845 παραμένει ένας πιθανός θεραπευτικός υποψήφιος και όχι εγκεκριμένο φάρμακο για τη νόσο.
Τι σημαίνει η ανακάλυψη για τους ασθενείς
Προς το παρόν, τα NATs δεν χρησιμοποιούνται ως καθιερωμένος διαγνωστικός ή προγνωστικός δείκτης στην κλινική πράξη. Επιπλέον, η έρευνα δεν δείχνει ότι η λήψη ταυρίνης ή κάποιου συμπληρώματος μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη της ALS.
Οι ασθενείς δεν πρέπει να αλλάζουν θεραπεία ή να λαμβάνουν συμπληρώματα χωρίς να συμβουλευτούν τον θεράποντα νευρολόγο τους.
Εάν μεγαλύτερες μελέτες επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα, οι Ν-ακυλοταυρίνες θα μπορούσαν μελλοντικά:
- Να βοηθούν στην εκτίμηση της ταχύτητας εξέλιξης της ALS
- Να διευκολύνουν την επιλογή ασθενών για κλινικές δοκιμές
- Να χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης σε θεραπείες
- Να αποτελέσουν στόχο νέων φαρμακευτικών παρεμβάσεων
Τα επόμενα βήματα της έρευνας
Η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς. Ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν μικρός, ενώ το θεραπευτικό σκέλος βασίστηκε σε κυτταρικά και ζωικά μοντέλα. Επιπλέον, τα συγκεκριμένα μοντέλα δεν αναπαράγουν πλήρως τη σποραδική ALS στους ανθρώπους.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές σχεδιάζουν να εξετάσουν τα NATs σε μεγαλύτερους πληθυσμούς ασθενών. Παράλληλα, χρειάζονται νέες προκλινικές μελέτες και, εφόσον τα δεδομένα παραμείνουν θετικά, κατάλληλα σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές.
Το εύρημα, λοιπόν, δεν φέρνει ακόμη ένα νέο φάρμακο στα χέρια των ασθενών. Προσφέρει όμως έναν πολλά υποσχόμενο βιολογικό δείκτη και έναν συγκεκριμένο θεραπευτικό στόχο για μια νόσο με περιορισμένες διαθέσιμες επιλογές.
