Χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός: Τα λάθη που μπορούν να κοστίσουν σπίτι και περιουσία

Ρυθμίσεις οφειλών, επιτόκια, πληθωρισμός, φορολογία, στεγαστικά δάνεια, ασφαλιστικά προϊόντα και τιμολόγια ενέργειας αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητας των πολιτών. Ωστόσο, πίσω από όρους που ακούγονται καθημερινά κρύβεται ένα σοβαρό πρόβλημα: μεγάλο μέρος των Ελλήνων δυσκολεύεται να κατανοήσει βασικές χρηματοοικονομικές έννοιες και να αξιολογήσει σωστά τις επιλογές του.

Η έλλειψη χρηματοοικονομικής παιδείας μπορεί να έχει ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες. Πολίτες έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με απώλεια περιουσίας ή επιχειρήσεων, επειδή δεν είχαν κατανοήσει πλήρως τους όρους συμβάσεων, τις διαφορές μεταξύ σταθερού και κυμαινόμενου επιτοκίου ή τους κινδύνους που αναλάμβαναν.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2023, η Ελλάδα βρίσκεται χαμηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τον χρηματοοικονομικό εγγραμματισμό. Μόλις το 16% των ενηλίκων εμφανίζει υψηλή συνολική βαθμολογία, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 18%.

Στην κορυφή βρίσκονται χώρες όπως η Ολλανδία, η Σουηδία και η Δανία, ενώ η Ελλάδα κατατάσσεται στις χαμηλότερες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης.

Ο καθηγητής Χρηματοοικονομικής Μάνθος Ντελής επισημαίνει ότι οι χώρες με υψηλότερα επίπεδα χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού είναι συνήθως και εκείνες στις οποίες οι πολίτες διαθέτουν υψηλότερα εισοδήματα και καλύτερο επίπεδο διαβίωσης.

Όταν τα «ψιλά γράμματα» γίνονται παγίδα

Η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, αλλά και η εμπειρία παλαιότερων χρηματιστηριακών απωλειών, ενίσχυσαν την καχυποψία των πολιτών απέναντι στις επενδύσεις και γενικότερα στα χρηματοοικονομικά προϊόντα.

Παράλληλα, πολλοί καταναλωτές εξακολουθούν να υπογράφουν συμβάσεις χωρίς να κατανοούν πλήρως τις υποχρεώσεις και τους κινδύνους που αναλαμβάνουν.

Ο καθηγητής Χρηματοοικονομικής Διοίκησης του ΑΠΘ Γεώργιος Πάνος υπογραμμίζει ότι απαιτείται συνδυασμός τριών παρεμβάσεων: καλύτερη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, ισχυρότερη θεσμική προστασία των καταναλωτών και απλούστερα χρηματοοικονομικά προϊόντα, χωρίς περίπλοκους όρους και δυσνόητα «ψιλά γράμματα».

Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, αρκετοί πολίτες στρέφονται ακόμη και στην Τεχνητή Νοημοσύνη προκειμένου να τους εξηγήσει συμβόλαια, να απλοποιήσει οικονομικούς όρους και να εντοπίσει πιθανούς κινδύνους.

Η χρηματοοικονομική παιδεία πρέπει να ξεκινά από το σχολείο

Οι ειδικοί θεωρούν κρίσιμη την ένταξη της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης από μικρή ηλικία.

Όπως τονίζει ο Μάνθος Ντελής, τα παιδιά θα πρέπει να μαθαίνουν από το σχολείο βασικές έννοιες αποταμίευσης, επένδυσης και διαχείρισης κινδύνου, ώστε ως ενήλικες να μπορούν να λαμβάνουν πιο συνειδητές οικονομικές αποφάσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να εξοικειώσουν τα παιδιά με την έννοια της αποταμίευσης και της υπεύθυνης διαχείρισης χρημάτων.

Το χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύουν οι σχετικές έρευνες είναι η διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στον χρηματοοικονομικό εγγραμματισμό.

Σύμφωνα με τον Γεώργιο Πάνο, οι γυναίκες συχνά εμφανίζονται περισσότερο διστακτικές σε οικονομικά ζητήματα, δηλώνοντας συχνότερα ότι δεν γνωρίζουν την απάντηση σε χρηματοοικονομικές ερωτήσεις.

Το φαινόμενο συνδέεται τόσο με ελλείψεις γνώσεων όσο και με στερεότυπα που εξακολουθούν να θέλουν τον άνδρα να λαμβάνει τις βασικές οικονομικές αποφάσεις ενός νοικοκυριού.

Οι συνέπειες μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και μετά τη συνταξιοδότηση, με πολλές γυναίκες να διαθέτουν τελικά χαμηλότερα εισοδήματα και μικρότερη οικονομική ασφάλεια.

Οι επενδύσεις δεν αφορούν μόνο τους εύπορους

Οι ειδικοί επιχειρούν παράλληλα να αποσυνδέσουν την έννοια της επένδυσης από την αντίληψη ότι αφορά αποκλειστικά όσους διαθέτουν μεγάλες οικονομίες.

Η σωστή ενημέρωση, η κατανόηση του κινδύνου και η δυνατότητα επιλογής κατάλληλων προϊόντων μπορούν να βοηθήσουν ακόμη και πολίτες με περιορισμένες αποταμιεύσεις να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τα χρήματά τους.

Το ζητούμενο, όπως επισημαίνουν, δεν είναι η ανάληψη αλόγιστου ρίσκου, αλλά η δυνατότητα κάθε πολίτη να κατανοεί τι υπογράφει, τι πληρώνει και ποιον οικονομικό κίνδυνο αναλαμβάνει.

Περισσότερα:

Επίδομα 10.000 ευρώ: Ανοίγει η πλατφόρμα – Ποιοι το παίρνουν

Ελαιόλαδο: Στα 5,95 ευρώ η νέα σοδειά – Γιατί πέφτουν οι τιμές και τι έρχεται στο ράφι

Προϋπολογισμός 2027: Ποιοι παίρνουν έως 2.900 ευρώ – Οι αλλαγές σε συντάξεις, μισθούς, φόρους και ΕΝΦΙΑ

Ηλεκτρονικές αποδείξεις: Πώς «κερδίζετε» έως 5.000 ευρώ – Οι πληρωμές που μετρούν διπλά