ΕΣΑμεΑ για στεγαστική φτώχεια και αναπηρία: Η Ελλάδα στην τελευταία θέση της ΕΕ

Ασφυκτικές διαστάσεις λαμβάνει η στεγαστική κρίση για τα άτομα με αναπηρία στην Ελλάδα. Ένας στους δύο καθυστερεί να πληρώσει το ενοίκιο ή τη δόση του στεγαστικού δανείου, ενώ τέσσερις στους δέκα δυσκολεύονται να εξοφλήσουν εγκαίρως τους λογαριασμούς τους.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα καταγράφει τη χειρότερη επίδοση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την υπερβολική επιβάρυνση των ατόμων με αναπηρία από το κόστος κατοικίας.

Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στο πρώτο Δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της ΕΣΑμεΑ για το 2026, με θέμα «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία».

Στεγαστική φτώχεια: Τι αποκαλύπτουν οι αριθμοί

Η μελέτη αξιοποιεί δεδομένα της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών των Eurostat και ΕΛΣΤΑΤ για την περίοδο 2016-2025.

Τα βασικά ευρήματα συνθέτουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα:

• Η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση της ΕΕ ως προς την επιβάρυνση των ατόμων με αναπηρία από το στεγαστικό κόστος.
• Ένας στους δύο καθυστερεί την πληρωμή ενοικίου ή στεγαστικού δανείου.
• Τέσσερις στους δέκα δεν πληρώνουν εγκαίρως τους λογαριασμούς τους.
• Η ενεργειακή φτώχεια παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
• Πολλές κατοικίες δεν καλύπτουν βασικές ανάγκες προσβασιμότητας.
• Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές αυξήθηκαν σημαντικά την περίοδο 2021-2025.

Τα στοιχεία της Eurostat επιβεβαιώνουν την έκταση του προβλήματος. Το 2024, το 33% των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα αντιμετώπιζε υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην ΕΕ ήταν 10,4%.

Τι σημαίνει «υπερβολικό κόστος στέγασης»

Η Eurostat θεωρεί ότι ένα νοικοκυριό επιβαρύνεται υπερβολικά όταν οι συνολικές δαπάνες κατοικίας απορροφούν τουλάχιστον το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του. Στις δαπάνες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το ενοίκιο, οι τόκοι στεγαστικού δανείου και βασικά λειτουργικά έξοδα της κατοικίας.

Τι απομένει, όμως, όταν σχεδόν ο μισός οικογενειακός προϋπολογισμός κατευθύνεται στη στέγη; Για πολλά νοικοκυριά η απάντηση είναι σκληρή: περιορίζονται τα χρήματα για τρόφιμα, φάρμακα, μετακινήσεις, θέρμανση και εξειδικευμένη φροντίδα.

Γιατί η αναπηρία αυξάνει τη στεγαστική πίεση

Η οικονομική δυσκολία δεν αποτελεί τη μοναδική πλευρά του προβλήματος. Τα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις αντιμετωπίζουν συχνά πρόσθετες ανάγκες, οι οποίες ανεβάζουν σημαντικά το καθημερινό κόστος διαβίωσης.

Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• αυξημένες ανάγκες θέρμανσης ή ψύξης,
• δαπάνες για φάρμακα, φροντίδα και τεχνικά βοηθήματα,
• ανάγκη μετατροπών για την προσβασιμότητα της κατοικίας,
• περιορισμένες επιλογές στην αγορά ακινήτων,
• χαμηλότερο διαθέσιμο εισόδημα.

Επομένως, ακόμη και μια κατοικία με σχετικά χαμηλό ενοίκιο μπορεί να παραμένει πρακτικά ακατάλληλη. Σκαλοπάτια χωρίς ράμπα, στενές πόρτες, απουσία ανελκυστήρα ή μη προσβάσιμο μπάνιο αρκούν για να αποκλείσουν έναν άνθρωπο από το ίδιο του το σπίτι.

Ένας στους δύο καθυστερεί ενοίκιο ή δάνειο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η άνοδος των ληξιπρόθεσμων οφειλών από το 2021 έως το 2025.

Σύμφωνα με το δελτίο, ένας στους δύο πολίτες με αναπηρία καθυστερεί πλέον να καταβάλει το ενοίκιο ή τη δόση του στεγαστικού δανείου. Το πρόβλημα δεν αφορά, συνεπώς, μόνο τη μείωση της αγοραστικής δύναμης. Για αρκετά νοικοκυριά αγγίζει ακόμη και τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας.

Παράλληλα, τέσσερις στους δέκα πολίτες με αναπηρία καθυστερούν τις πληρωμές λογαριασμών. Έτσι, ενοίκιο, ηλεκτρικό ρεύμα και βασικές ανάγκες μετατρέπονται σε έναν διαρκή αγώνα προτεραιοτήτων.

Η ενεργειακή φτώχεια επιμένει

Η ενεργειακή κρίση επιδείνωσε αισθητά την κατάσταση μετά το 2021. Ενώ κατά την πρώτη περίοδο της δεκαετίας είχαν καταγραφεί σημάδια βελτίωσης, η άνοδος των τιμών στην ενέργεια και το γενικότερο πληθωριστικό κύμα ανέτρεψαν την εικόνα.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στα παλαιά και ενεργειακά υποβαθμισμένα ακίνητα. Πολλά άτομα με αναπηρία χρειάζονται σταθερή θερμοκρασία στο σπίτι ή χρησιμοποιούν ηλεκτρικό ιατρικό και υποστηρικτικό εξοπλισμό. Κατά συνέπεια, δεν μπορούν εύκολα να περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία και την καθημερινή τους αυτονομία.

Το κενό στις προσβάσιμες κατοικίες

Η στεγαστική φτώχεια δεν μετριέται μόνο σε ευρώ. Συνδέεται άμεσα και με το εάν ένας άνθρωπος μπορεί να εισέλθει, να κινηθεί και να ζήσει με ασφάλεια μέσα στην κατοικία του.

Η περιορισμένη διαθεσιμότητα προσβάσιμων ακινήτων αναγκάζει αρκετούς πολίτες είτε να παραμένουν σε ακατάλληλα σπίτια είτε να πληρώνουν περισσότερα για μια κατοικία που καλύπτει στοιχειώδεις ανάγκες.

Παράλληλα, η αναζήτηση κατάλληλου ακινήτου γίνεται ακόμη δυσκολότερη, καθώς δεν λειτουργεί οργανωμένο μητρώο προσβάσιμων κατοικιών.

Τι ζητά η ΕΣΑμεΑ

Η ΕΣΑμεΑ επισημαίνει ότι η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 περιλαμβάνει ορισμένες γενικές αναφορές στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, χωρίς όμως —σύμφωνα με την αξιολόγησή της— να τις έχει μετατρέψει μέχρι στιγμής σε επαρκή και συγκεκριμένα μέτρα.

Η Συνομοσπονδία ζητά:

• αυξημένη οικονομική ενίσχυση για τα άτομα με αναπηρία,
• προτεραιότητα στα στεγαστικά προγράμματα,
• κάλυψη του κόστους προσαρμογής μιας κατοικίας,
• ανάπτυξη κοινωνικής και υποστηριζόμενης στέγης,
• κίνητρα προς ιδιοκτήτες για παρεμβάσεις προσβασιμότητας,
• δημιουργία μητρώου προσβάσιμων ακινήτων.

Παράλληλα, εκφράζει ανησυχία ότι οι μέχρι τώρα εξαγγελίες για το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ» δεν συνυπολογίζουν επαρκώς το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η αναπηρία.

Ηλιάνα Καλούπη

Η Ηλιάνα Καλούπη είναι δημοσιογράφος από το 2018. Έχει πτυχίο στη λογοτεχνική μετάφραση, διόρθωση και επιμέλεια κειμένων. Υψηλή εξειδίκευση σε θέματα ΑΣΕΠ. Καλύπτει το ρεπορτάζ του υπουργείου Παιδείας. Δημιουργός σύνθετου περιεχομένου για ευρύ φάσμα θεματολογίας.

Όλα τα άρθρα

Περισσότερα:

ΔΥΠΑ: 103 εργαστήρια τον Οκτώβριο – Πώς θα δηλώσετε συμμετοχή

ΔΥΠΑ: Επιδότηση 90% για 1.000 θέσεις εξ αποστάσεως απασχόλησης

Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας: Πότε επεκτείνεται σε 500.000 εργαζομένους – Οι 10 νέοι κλάδοι

Ελαιόλαδο: Πόσο θα κοστίσει φέτος ο τενεκές