Σύνταξη μητέρων και γονέων: Τι ισχύει για παλαιούς ασφαλισμένους, ανήλικα τέκνα και θεμελιωμένα δικαιώματα

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις συντάξεις μητέρων και γονέων με ανήλικα παιδιά, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν μεταβατικές διατάξεις που μπορούν να οδηγήσουν σε συνταξιοδότηση πριν από τα γενικά όρια ηλικίας. Το κρίσιμο στοιχείο είναι κυρίως το πότε ξεκίνησε η ασφάλιση, πότε συμπληρώθηκε ο απαιτούμενος χρόνος και αν το παιδί ήταν ανήλικο στο συγκεκριμένο έτος.

Για τις μισθωτές που ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993, σημαντικό ρόλο παίζουν οι 5.500 ημέρες ασφάλισης και η ταυτόχρονη ύπαρξη ανήλικου τέκνου. Αν οι προϋποθέσεις αυτές συνυπήρχαν το 2010, το 2011 ή το 2012, μπορούσε να κατοχυρωθεί ευνοϊκότερο όριο ηλικίας. Τα παλαιά όρια πλήρους σύνταξης ήταν αντίστοιχα τα 55, 57 και 60 έτη, ενώ για μειωμένη σύνταξη τα 50, 52 και 55 έτη. Μετά τις αλλαγές του 2015, όμως, εφαρμόζονται τα μεταβατικά όρια ηλικίας ανάλογα με το πότε συμπληρώνεται το παλαιό ηλικιακό όριο.

Αυτό σημαίνει ότι η ύπαρξη ανήλικου παιδιού σήμερα δεν αρκεί για να αποκτήσει κάποιος δικαίωμα πρόωρης συνταξιοδότησης. Καθοριστικό είναι αν είχε δημιουργηθεί η σχετική ασφαλιστική προϋπόθεση στα κρίσιμα έτη. Όποιος είχε κατοχυρώσει δικαίωμα με βάση το προηγούμενο καθεστώς μπορεί να το ασκήσει αργότερα, όταν συμπληρώσει το μεταβατικό όριο ηλικίας που αντιστοιχεί στην περίπτωσή του.

Για παράδειγμα, μητέρα ασφαλισμένη πριν από το 1993, η οποία είχε συμπληρώσει 5.500 ημέρες ασφάλισης έως το τέλος του 2010 και είχε τότε ανήλικο παιδί, κατοχύρωνε τα παλαιά όρια των 55 ετών για πλήρη και των 50 για μειωμένη σύνταξη. Το πραγματικό όριο εξόδου σήμερα προσδιορίζεται από τους μεταβατικούς πίνακες του ν. 4336/2015, ανάλογα με το έτος κατά το οποίο συμπληρώθηκε η συγκεκριμένη ηλικία.

Υπό προϋποθέσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν και πλασματικοί χρόνοι για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ημερών ασφάλισης. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει, για παράδειγμα, ότι ασφαλισμένη πριν από το 1993 με ανήλικο παιδί το 2011 μπορεί να αναγνωρίσει ορισμένους πλασματικούς χρόνους για να φθάσει τις 5.500 ημέρες. Ωστόσο, ο ειδικός πλασματικός χρόνος λόγω παιδιών δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη συμπλήρωση των 5.500 ημερών στη συγκεκριμένη κατηγορία μητέρων ή χήρων πατέρων ανηλίκων.

Οι διατάξεις δεν είναι ίδιες για όλους τους ασφαλιστικούς φορείς. Χαρακτηριστικά, ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι ο πρώην ΟΑΕΕ δεν προέβλεπε ειδικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω ανήλικου τέκνου για γυναίκες που είχαν ασφαλιστεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993. Συνεπώς, δύο μητέρες ίδιας ηλικίας και με τον ίδιο αριθμό παιδιών μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικό συνταξιοδοτικό δικαίωμα, ανάλογα με τον πρώην ασφαλιστικό φορέα και το ιστορικό τους.

Ειδική περίπτωση αποτελούν επίσης οι χήροι πατέρες. Για ασφαλισμένους πριν από το 1993, ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει ότι χήρος πατέρας που είχε συμπληρώσει 5.500 ημέρες ασφάλισης όσο το παιδί του ήταν ανήλικο μπορεί, εφόσον πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις κατά την υποβολή της αίτησης, να υπαχθεί στις αντίστοιχες διατάξεις.

Διαφορετικές ειδικές ρυθμίσεις ισχύουν για γονείς παιδιών με αναπηρία ή ανικανότητα για κάθε βιοποριστική εργασία. Για ορισμένες κατηγορίες μητέρων και χήρων πατέρων του ιδιωτικού τομέα προβλέπονται 5.500 ημέρες ασφάλισης για παλαιούς ασφαλισμένους ή 6.000 ημέρες για όσους ασφαλίστηκαν από το 1993 και μετά, μαζί με πρόσθετες προϋποθέσεις.

Στην πράξη, λοιπόν, η συνταξιοδότηση μητέρων και γονέων δεν κρίνεται απλώς από το γεγονός ότι κάποιος έχει ή είχε ανήλικο παιδί. Χρειάζεται να ελεγχθούν μαζί το έτος πρώτης ασφάλισης, ο πρώην ασφαλιστικός φορέας, οι ημέρες ή τα έτη ασφάλισης που είχαν συμπληρωθεί έως το 2010-2012, η ηλικία του παιδιού τότε και το πότε ο ασφαλισμένος έφθασε στο παλαιό όριο ηλικίας. Αυτές οι λεπτομέρειες είναι που καθορίζουν αν υπάρχει κατοχυρωμένο δικαίωμα και σε ποια ηλικία μπορεί τελικά να ασκηθεί.

Περισσότερα:

Πλήρης σύνταξη πριν τα 62: Ποιοι διατηρούν μεταβατικά ή ειδικά δικαιώματα

Σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια: Τι γίνεται όταν λείπουν λίγα ένσημα ή μήνες ασφάλισης

Σύνταξη χηρείας: Πότε καταβάλλεται ολόκληρη και τι ισχύει αν ο δικαιούχος εργάζεται ή παίρνει δική του σύνταξη

Επίδομα 400 ευρώ: Θα έχει κρατήσεις η ενίσχυση στους συνταξιούχους;