Ενεργειακή φτώχεια: Μόλις το 9,5% των Ελλήνων ζει σε αναβαθμισμένη κατοικία

Η ενεργειακή αναβάθμιση του σπιτιού παραμένει άπιαστο όνειρο για τη μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων, καθώς μόλις το 9,5% του πληθυσμού που ζούσε το 2025 σε κατοικία που είχε βελτιωθεί ενεργειακά μέσα στην προηγούμενη πενταετία, την ώρα που ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση πλησίαζε το 24%.

Τα νέα στοιχεία της Eurostat αποκαλύπτουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην κατανάλωση ρεύματος ή στο ύψος των λογαριασμών. Αφορά την ποιότητα της καθημερινής ζωής, την αδυναμία θέρμανσης ενός σπιτιού τον χειμώνα, τις υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι και ένα κτιριακό απόθεμα που γερνά χωρίς να εκσυγχρονίζεται.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη χαμηλότερη θέση στην ΕΕ ως προς τις πρόσφατες ενεργειακές παρεμβάσεις στις κατοικίες. Χειρότερη εικόνα καταγράφουν μόνο η Ιταλία, με 2,6%, και η Μάλτα, με 7,8%. Στον αντίποδα, στην Ολλανδία το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 60,5%, ενώ ακολουθούν η Δανία με 34% και η Γαλλία και η Σλοβενία με 33,3%.

Το χάσμα δεν αφορά μόνο τους φτωχότερους

Η χαμηλή ταχύτητα των ανακαινίσεων εμφανίζεται σχεδόν σε όλα τα ελληνικά νοικοκυριά. Μεταξύ όσων βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, μόνο το 7,9% ζει σε σπίτι που αναβαθμίστηκε ενεργειακά τα τελευταία πέντε χρόνια. Το ποσοστό για όσους δεν βρίσκονται σε οικονομικό κίνδυνο είναι επίσης ιδιαίτερα χαμηλό, μόλις 10,1%.

Η διαφορά δείχνει ότι η αδυναμία ανακαίνισης δεν αφορά αποκλειστικά τους οικονομικά ασθενέστερους. Το αρχικό κόστος των εργασιών, η δυσκολία εξασφάλισης χρηματοδότησης, η γραφειοκρατία και τα προβλήματα συνεννόησης στις πολυκατοικίες μπορούν να καθυστερήσουν μια παρέμβαση ακόμη και όταν το νοικοκυριό διαθέτει σταθερό εισόδημα.

Στην ΕΕ, πάντως, η οικονομική θέση επηρεάζει σαφώς τις πιθανότητες αναβάθμισης. Ενεργειακές βελτιώσεις δήλωσε το 17,4% των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας, έναντι 25,6% όσων δεν αντιμετωπίζουν αντίστοιχο κίνδυνο.

Οι ενοικιαστές μένουν στις πιο δύσκολες κατοικίες

Ακόμη πιο περιορισμένες είναι οι παρεμβάσεις στα ενοικιαζόμενα ακίνητα. Στην Ελλάδα μόλις το 6,3% των ενοικιαστών κατοικεί σε σπίτι του οποίου η ενεργειακή απόδοση βελτιώθηκε μέσα στην τελευταία πενταετία. Για όσους ζουν σε ιδιόκτητη κατοικία, το ποσοστό ανεβαίνει στο 10,9%, παραμένει όμως ένα από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη.

Η εικόνα αυτή εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από το ποιος πληρώνει και ποιος ωφελείται. Ο ιδιοκτήτης καλείται να χρηματοδοτήσει την αλλαγή κουφωμάτων, τη θερμομόνωση ή ένα σύγχρονο σύστημα θέρμανσης, όμως το άμεσο όφελος από τον χαμηλότερο λογαριασμό περνά συνήθως στον ενοικιαστή. Από την άλλη πλευρά, ο ενοικιαστής δεν έχει λόγο να επενδύσει ένα μεγάλο ποσό σε ένα ακίνητο που δεν του ανήκει και από το οποίο μπορεί να αποχωρήσει.

Έτσι, μια οικογένεια μπορεί να πληρώνει χαμηλότερο ενοίκιο για ένα παλιό διαμέρισμα, αλλά να επιβαρύνεται κάθε μήνα με πολύ μεγαλύτερες δαπάνες για θέρμανση και ψύξη. Αντίστοιχα, ένα νεότερο ή ανακαινισμένο σπίτι μπορεί να κοστίζει περισσότερο στην αγορά, αλλά να περιορίζει σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας.

Το ίδιο χάσμα καταγράφεται σε ολόκληρη την ΕΕ. Ενεργειακή βελτίωση ανέφερε το 16,7% των ενοικιαστών, έναντι 26,9% των ιδιοκτητών. Οι παρεμβάσεις ήταν επίσης συχνότερες στις μονοκατοικίες παρά στα διαμερίσματα, όπου οι αποφάσεις συχνά εξαρτώνται από τη συμφωνία πολλών συνιδιοκτητών.

Η ηλικία του κτιρίου καθορίζει τον λογαριασμό

Η παλαιότητα της κατοικίας αποδεικνύεται καθοριστική για το αν ένα σπίτι μπορεί να διατηρηθεί ζεστό. Στην Ελλάδα, σχεδόν ένας στους τέσσερις ανθρώπους που ζουν σε κατοικία κατασκευασμένη έως το 1960 δηλώνει ότι αδυνατεί να εξασφαλίσει επαρκή θέρμανση. Για όσους βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας, το ποσοστό εκτοξεύεται στο 47,4%.

Στα σπίτια που κατασκευάστηκαν από το 2011 και μετά, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 7,7%. Ακόμη και σε αυτή την κατηγορία, όμως, ανεβαίνει στο 20% για τα οικονομικά ευάλωτα νοικοκυριά.

Η διαφορά γίνεται εύκολα αντιληπτή στην πράξη. Ένα παλιό διαμέρισμα χωρίς μόνωση και με κουφώματα που επιτρέπουν απώλειες θερμότητας χρειάζεται περισσότερες ώρες λειτουργίας του καλοριφέρ ή του κλιματιστικού. Σε ένα νεότερο ή ανακαινισμένο ακίνητο, η ίδια θερμοκρασία μπορεί να διατηρηθεί με πολύ μικρότερη κατανάλωση.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αδυναμία επαρκούς θέρμανσης αφορά το 4,8% όσων ζουν σε κατοικίες μετά το 2011, αλλά ανεβαίνει στο 10,1% για τα σπίτια που έχουν κατασκευαστεί έως το 1960. Για τους πολίτες που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας, ακόμη και το νεότερο κτίριο δεν αρκεί πάντα: το σχετικό ποσοστό φτάνει το 15,8%.

Ακόμη και τα νεότερα σπίτια αφήνουν απλήρωτους λογαριασμούς

Τα στοιχεία για τις οφειλές προς εταιρείες κοινής ωφέλειας δείχνουν ότι η ενεργειακή απόδοση είναι μόνο η μία πλευρά του προβλήματος. Στην Ελλάδα, το 36,3% όσων ζουν σε κατοικίες κατασκευασμένες πριν από το 1960 έχει καθυστερημένους λογαριασμούς. Το ποσοστό φτάνει το 63,5% στους πολίτες που απειλούνται από τη φτώχεια.

Ανησυχητικό είναι ότι δυσκολίες καταγράφονται ακόμη και σε όσους διαμένουν σε κατοικίες που κατασκευάστηκαν από το 2011 και μετά. Περίπου το 24% δηλώνει οφειλές σε λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, έναντι μόλις 5,2% στην ΕΕ.

Αυτό σημαίνει ότι ένα σύγχρονο σπίτι μπορεί να μειώσει τις ενεργειακές ανάγκες, δεν προστατεύει όμως από μόνο του ένα νοικοκυριό όταν το διαθέσιμο εισόδημα δεν επαρκεί ή όταν οι τιμές ενέργειας παραμένουν υψηλές.

Η ευρύτερη εικόνα ενισχύει αυτή τη διαπίστωση. Σύμφωνα με ξεχωριστά στοιχεία της Eurostat για το 2024, η Ελλάδα είχε το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ σε καθυστερήσεις πληρωμών στεγαστικού δανείου, ενοικίου ή λογαριασμών κοινής ωφέλειας, με 43%, έναντι 9% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την ίδια χρονιά, το 19% του πληθυσμού δήλωνε αδυναμία να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό, ποσοστό που ήταν επίσης το υψηλότερο στην Ένωση μαζί με τη Βουλγαρία.

Περισσότερα:

Φορολογικά μπόνους για τους συνεπείς: Στο τραπέζι έκπτωση έως 6% και ταχύτερες επιστροφές

Κλιματιστικό: Τι ανεβάζει τον λογαριασμό ρεύματος το καλοκαίρι

Κληρονομιές: Τα 5 σημεία που κρίνουν αν θα πληρώσετε φόρο

Μέχρι και οριστικό «λουκέτο» σε επιχειρήσεις για σοβαρές παραβάσεις ασφάλειας εργαζομένων