Νέα μελέτη εξηγεί πώς η πολυκατοικία κυριάρχησε στην Ελλάδα
Η πολυκατοικία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του ελληνικού αστικού τοπίου. Από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη μέχρι τις μικρότερες πόλεις της χώρας, το μοντέλο της πολυώροφης κατοικίας κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες, καθορίζοντας όχι μόνο την εικόνα των πόλεων αλλά και τον τρόπο ζωής εκατομμυρίων πολιτών.
Νέα μελέτη του Ομότιμου Καθηγητή της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Σεραφείμ Πολύζου, επιχειρεί να χαρτογραφήσει την πορεία της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα και να εξηγήσει πώς η πολυκατοικία εξελίχθηκε στο κυρίαρχο μοντέλο στέγασης, αλλά και ποια προβλήματα άφησε πίσω της.
Οι τέσσερις περίοδοι που διαμόρφωσαν τις ελληνικές πόλεις
Σύμφωνα με τη μελέτη, η εξέλιξη των ελληνικών πόλεων μπορεί να χωριστεί σε τέσσερις διακριτές ιστορικές περιόδους.
Η πρώτη ξεκινά με την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830 και ολοκληρώνεται το 1923, με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την άφιξη των προσφύγων. Πρόκειται για μια εποχή κατά την οποία διαμορφώνεται σταδιακά ο εθνικός χώρος και δημιουργούνται οι βάσεις του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται από το 1923 έως το 1950 και περιλαμβάνει τον Μεσοπόλεμο, τη γερμανική κατοχή και τον Εμφύλιο Πόλεμο, γεγονότα που επηρέασαν καθοριστικά τη χωροταξική και οικιστική εξέλιξη της χώρας.
Η τρίτη περίοδος, από το 1950 έως το 1970, χαρακτηρίζεται από ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη, έντονη αστικοποίηση και μεγάλες πληθυσμιακές μετακινήσεις προς τα μεγάλα αστικά κέντρα. Είναι η εποχή που η πολυκατοικία και η αντιπαροχή γίνονται βασικά εργαλεία κάλυψης των στεγαστικών αναγκών.
Η τέταρτη περίοδος ξεκινά από το 1970 και φτάνει μέχρι σήμερα. Σε αυτή τη φάση εμφανίζονται πιο έντονα τα προβλήματα που δημιούργησε η ανεξέλεγκτη επέκταση των πόλεων, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι προσπάθειες πολεοδομικού σχεδιασμού και προστασίας του περιβάλλοντος.
Η Αθήνα στο επίκεντρο της άναρχης ανάπτυξης
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Αττική, όπου συγκεντρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος του αστικού πληθυσμού της χώρας.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, η έντονη οικοδομική δραστηριότητα σε εκτός σχεδίου περιοχές οδήγησε στη δημιουργία ολόκληρων οικιστικών ζωνών χωρίς επαρκείς υποδομές. Η άναρχη δόμηση επεκτάθηκε ακόμη και στις παραθαλάσσιες περιοχές, δημιουργώντας συχνά ένα υποβαθμισμένο αστικό περιβάλλον με σοβαρές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής.
Την ίδια περίοδο, πολλές πολεοδομικές παρεμβάσεις έμειναν στα χαρτιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι κανένα από τα περίπου 40 ρυθμιστικά σχέδια που εκπονήθηκαν μεταξύ 1960 και 1974 δεν θεσμοθετήθηκε ώστε να εφαρμοστεί στην πράξη.
Η δεκαετία του 1970 και η «κλασική» ελληνική πολυκατοικία
Η δεκαετία του 1970 θεωρείται σημείο καμπής για την αστική ανάπτυξη της χώρας.
Τότε διαμορφώνεται το μοντέλο της σύγχρονης ελληνικής πολυκατοικίας, με χαρακτηριστικά όπως το συνεχές οικοδομικό σύστημα, η σταδιακή πρόβλεψη χώρων στάθμευσης και η βελτίωση των κατασκευαστικών προδιαγραφών.
Την ίδια στιγμή όμως αρχίζουν να γίνονται πιο εμφανή προβλήματα όπως το κυκλοφοριακό, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η υπερβολική πληθυσμιακή συγκέντρωση στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Η φυγή προς τα προάστια
Καθώς οι συνθήκες διαβίωσης στο κέντρο των πόλεων επιδεινώνονταν, ένα σημαντικό τμήμα των οικονομικά ισχυρότερων νοικοκυριών άρχισε να μετακινείται προς τα προάστια και τις περιαστικές περιοχές.
Η εξέλιξη αυτή άλλαξε και τον κοινωνικό χαρακτήρα της πολυκατοικίας. Ενώ στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα αποτελούσε ένδειξη κοινωνικής ανέλιξης και εκσυγχρονισμού, σταδιακά μετατράπηκε κυρίως σε λύση στέγασης για τα μεσαία και χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Τα προβλήματα που άφησε πίσω της η πολυκατοικία
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα σημάδια κόπωσης του μοντέλου της πυκνής δόμησης είναι πλέον εμφανή.
Η απώλεια της γειτονιάς ως κοινωνικής ενότητας, η αλλοίωση της τοπικής ταυτότητας πολλών περιοχών, η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και η υποβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος είναι ορισμένα από τα προβλήματα που καταγράφονται.
Η σταδιακή μείωση των συντελεστών δόμησης σε πολλές περιοχές της χώρας θεωρείται από τον κ. Πολύζο μια έμμεση παραδοχή ότι το μοντέλο της ανεξέλεγκτης πολυκατοικίας έχει πλέον φτάσει στα όριά του.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα ήταν η έλλειψη σχεδιασμού
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων ακολούθησε συνήθως τη ζήτηση για κατοικία αντί να προηγείται αυτής μέσω οργανωμένου σχεδιασμού.
Η έλλειψη μακροχρόνιου πολεοδομικού σχεδίου, η περιορισμένη προσφορά οργανωμένης αστικής γης και η αδυναμία δημιουργίας έγκαιρων υποδομών συνέβαλαν στην εξάπλωση της αυθαίρετης δόμησης και στη δημιουργία ενός αστικού μοντέλου που εξακολουθεί να επηρεάζει μέχρι σήμερα την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, οι ελληνικές πόλεις δεν χτίστηκαν με βάση ένα κοινό όραμα για το μέλλον τους, αλλά ακολούθησαν σε μεγάλο βαθμό τις πιέσεις της αγοράς και τις άμεσες στεγαστικές ανάγκες κάθε εποχής. Το αποτέλεσμα είναι ένα αστικό τοπίο που εξακολουθεί να αναζητά την ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη, τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.
- 8 λεπτά πριν Δακτύλιος 2026: Πότε σταματά η εφαρμογή του στο κέντρο της Αθήνας
- 31 λεπτά πριν Φορολογικές δηλώσεις: Παράταση έως τις 24 Ιουλίου ανακοίνωσε η ΑΑΔΕ
- 35 λεπτά πριν Οι πιο… περίεργες εκλογές (οι επερχόμενες) όποτε και αν γίνουν
