Πρωινός τύπος ή νυχτοπούλι; Η επιστήμη απαντά ποιος κοιμάται καλύτερα
Για χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι όσοι ξυπνούν νωρίς είναι πιο επιτυχημένοι, πιο παραγωγικοί και – ίσως – πιο υγιείς. Το γνωστό ρητό ότι «όποιος ξυπνά νωρίς κερδίζει» έχει περάσει βαθιά στην καθημερινότητα, όμως η σύγχρονη επιστήμη του ύπνου φαίνεται να βάζει τα πράγματα σε διαφορετική βάση.
Οι ειδικοί εξηγούν πως δεν υπάρχει ένας “ιδανικός” τύπος ύπνου για όλους. Το αν κάποιος λειτουργεί καλύτερα το πρωί ή αργά το βράδυ σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το βιολογικό του ρολόι, τον λεγόμενο χρονότυπο.
Με απλά λόγια, το ζήτημα δεν είναι αν είσαι πρωινός ή βραδινός τύπος, αλλά αν κοιμάσαι αρκετά και με ποιότητα.
Τι σημαίνει να είσαι «πρωινός τύπος»
Υπάρχουν άνθρωποι που ξυπνούν σχεδόν χωρίς ξυπνητήρι, έχουν ενέργεια από νωρίς και αισθάνονται πιο παραγωγικοί μέχρι το μεσημέρι.
Οι λεγόμενοι «morning chronotypes» ή πρωινοί τύποι συνήθως:
- ξυπνούν φυσικά νωρίς
- έχουν περισσότερη ενέργεια τις πρωινές ώρες
- αποδίδουν καλύτερα πνευματικά νωρίς μέσα στη μέρα
- κουράζονται νωρίτερα το βράδυ
Σύμφωνα με τον καθηγητή ύπνου Matthew Walker, οι άνθρωποι αυτοί συχνά προσαρμόζονται πιο εύκολα στα ωράρια εργασίας και σχολείου, κάτι που βοηθά στη διατήρηση σταθερού προγράμματος ύπνου.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι και πιο υγιείς.
Τα «νυχτοπούλια» έχουν διαφορετικό βιολογικό ρολόι
Στην άλλη πλευρά βρίσκονται όσοι νιώθουν ότι «ζωντανεύουν» όσο περνά η ημέρα.
Τα λεγόμενα «evening chronotypes» ή νυχτοπούλια:
- δυσκολεύονται να κοιμηθούν νωρίς
- έχουν περισσότερη ενέργεια το απόγευμα και το βράδυ
- συχνά αποδίδουν καλύτερα αργότερα μέσα στην ημέρα
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η καθημερινότητα τούς αναγκάζει να λειτουργούν σε ωράρια που δεν ταιριάζουν με τον φυσικό τους ρυθμό.
Η πρωινή εργασία ή το σχολείο μπορεί να δημιουργήσουν ένα είδος «κοινωνικού jet lag», δηλαδή μια μόνιμη ασυμφωνία ανάμεσα στο σώμα και στις υποχρεώσεις της ημέρας.
Αυτό συχνά μεταφράζεται σε λιγότερο ύπνο, κούραση, νευρικότητα ή χαμηλότερη διάθεση.
Υπάρχει τελικά «καλύτερος» τύπος;
Η απάντηση της επιστήμης είναι ξεκάθαρη: όχι.
Δεν υπάρχει ανώτερος χρονότυπος ούτε ένας τρόπος ύπνου που να λειτουργεί ιδανικά για όλους.
Αυτό που φαίνεται να επηρεάζει πραγματικά την υγεία είναι:
- η διάρκεια του ύπνου,
- η ποιότητά του,
- η σταθερότητα του προγράμματος,
- η αποφυγή χρόνιας στέρησης ύπνου.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι αν κοιμάσαι αργά, αλλά αν αναγκάζεσαι να ξυπνάς νωρίς χωρίς να έχεις ξεκουραστεί επαρκώς.
Μήπως τελικά το πρόγραμμα είναι πιο σημαντικό από την ώρα;
Ορισμένες μελέτες έχουν συνδέσει τον βραδινό χρονότυπο με αυξημένο άγχος ή μεταβολικές δυσκολίες, όμως οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι δεν έχει αποδειχθεί αν αυτό οφείλεται στον ίδιο τον τύπο ύπνου ή στη σύγκρουσή του με τις κοινωνικές απαιτήσεις.
Για παράδειγμα, κάποιος που κοιμάται φυσιολογικά στις 2:00 π.μ. αλλά υποχρεώνεται να ξυπνά στις 6:00 π.μ. καθημερινά, συσσωρεύει έλλειμμα ύπνου, κάτι που επηρεάζει συνολικά την υγεία.
Οι συνήθειες που βελτιώνουν τον ύπνο ανεξαρτήτως τύπου
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι υπάρχουν ορισμένες πρακτικές που ωφελούν όλους, είτε είναι πρωινοί τύποι είτε νυχτοπούλια.
Οι βασικές συμβουλές περιλαμβάνουν:
- σταθερή βραδινή ρουτίνα χαλάρωσης,
- λιγότερη έκθεση σε οθόνες πριν τον ύπνο,
- φυσικό φως το πρωί,
- σκοτεινό και ήσυχο υπνοδωμάτιο,
- περιορισμό αλκοόλ πριν την κατάκλιση.
Το συμπέρασμα των ειδικών
Η ώρα που πέφτει κανείς για ύπνο δεν καθορίζει από μόνη της την υγεία, τη διάθεση ή την παραγωγικότητα.
Το σημαντικότερο είναι ο ύπνος να είναι αρκετός, σταθερός και ποιοτικός.
Ίσως, τελικά, το σωστό ερώτημα να μην είναι «είσαι πρωινός ή βραδινός τύπος;», αλλά «κοιμάσαι όσο χρειάζεται το σώμα σου;».
- 51 λεπτά πριν Τι σημαίνει το «N» στο κινητό σου
- 1 ώρα πριν Το σχέδιο των Χιλιανών διαρρηκτών: Πώς «χτυπούν» πολυτελείς κατοικίες στην Ελλάδα
- 2 ώρες πριν Ποια ψηφία να αποφεύγεις στη λοταρία – Τι λέει ειδικός στα τυχερά παιχνίδια
