Ποιες χώρες γεμίζουν και ποιες «σβήνουν»: Ο νέος παγκόσμιος χάρτης γεννήσεων
Με μια ματιά
- Ο παγκόσμιος δείκτης γονιμότητας έχει πέσει από σχεδόν 5 παιδιά ανά γυναίκα το 1950 σε περίπου 2,2 σήμερα, πολύ κοντά στο κρίσιμο όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού (2,1).
- Νότια Κορέα και Κίνα καταγράφουν από τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων παγκοσμίως, ενώ οι περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες βρίσκονται πλέον κάτω από το όριο αναπλήρωσης.
- Η Ευρώπη γερνά με γρήγορους ρυθμούς: στην ΕΕ ο δείκτης γονιμότητας έπεσε στο ιστορικό χαμηλό του 1,34, ενώ στην Ελλάδα οι γεννήσεις (73.660) είναι πολύ λιγότερες από τους θανάτους (127.000).
- Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η υπογεννητικότητα απειλεί την αγορά εργασίας, τα ασφαλιστικά συστήματα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη πολλών χωρών.
Για δεκαετίες ο υπερπληθυσμός παρουσιαζόταν ως μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τον πλανήτη. Τα τελευταία όμως στοιχεία δείχνουν ότι η πραγματική πρόκληση για τις περισσότερες κοινωνίες ίσως να είναι ακριβώς η αντίθετη: η υπογεννητικότητα και η ταχεία γήρανση του πληθυσμού.
Οι γεννήσεις μειώνονται σταθερά σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο, με όλο και περισσότερες χώρες να πέφτουν κάτω από το κρίσιμο όριο δημογραφικής αναπλήρωσης. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ήδη έντονη ανησυχία σε κυβερνήσεις, οικονομολόγους και διεθνείς οργανισμούς, καθώς επηρεάζει άμεσα την οικονομία, την αγορά εργασίας και τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων.
Πλησιάζει το κρίσιμο όριο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα
Ο βασικός δείκτης που παρακολουθούν οι δημογράφοι είναι ο δείκτης γονιμότητας, δηλαδή ο μέσος αριθμός παιδιών που αποκτά μια γυναίκα στη διάρκεια της ζωής της.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Our World in Data, που βασίζονται στις προβολές του ΟΗΕ για το 2025 και παρουσιάστηκαν από το Voronoi, ο παγκόσμιος δείκτης γονιμότητας έχει καταγράψει θεαματική πτώση τις τελευταίες δεκαετίες.
Από σχεδόν 5 παιδιά ανά γυναίκα το 1950, σήμερα έχει μειωθεί περίπου στα 2,2 παιδιά, πλησιάζοντας πλέον επικίνδυνα το λεγόμενο «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα.
Το συγκεκριμένο όριο θεωρείται κρίσιμο, καθώς κάτω από αυτό ένας πληθυσμός δεν μπορεί μακροπρόθεσμα να διατηρηθεί σταθερός χωρίς τη συμβολή της μετανάστευσης.
Ανατολική Ασία: Η πιο ακραία εικόνα υπογεννητικότητας
Οι πιο ανησυχητικές επιδόσεις καταγράφονται σήμερα στην Ανατολική Ασία.
Η Νότια Κορέα εμφανίζει έναν από τους χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας στον κόσμο, περίπου 0,8 παιδιά ανά γυναίκα, ενώ η Κίνα κινείται κοντά στο 1,0.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το δημογραφικό πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στην Ευρώπη, αλλά επηρεάζει και μεγάλες οικονομικές δυνάμεις με τεράστιο πληθυσμιακό και γεωπολιτικό βάρος.
Παράλληλα, κάτω από το όριο αναπλήρωσης βρίσκονται πλέον και πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως:
- οι Ηνωμένες Πολιτείες,
- το Ηνωμένο Βασίλειο,
- η Γαλλία,
- η Ιαπωνία,
- η Αυστραλία.
Η εξέλιξη αυτή εντείνει τους φόβους για μελλοντικές ελλείψεις εργατικού δυναμικού, μεγαλύτερη πίεση στα συνταξιοδοτικά συστήματα και επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης.
Η Αφρική παραμένει το επίκεντρο της πληθυσμιακής αύξησης
Την ίδια ώρα, η Υποσαχάρια Αφρική εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική περιοχή παγκόσμιας πληθυσμιακής ανάπτυξης.
Χώρες όπως:
- το Τσαντ,
- η Σομαλία,
- η Νιγηρία,
- η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό,
διατηρούν δείκτες γονιμότητας πολύ πάνω από το όριο αναπλήρωσης, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και κοντά στα 5 ή 6 παιδιά ανά γυναίκα.
Η ανισορροπία αυτή αναμένεται να αλλάξει σημαντικά τον παγκόσμιο δημογραφικό χάρτη τις επόμενες δεκαετίες.
Η Ευρώπη γερνά – Σε δύσκολη θέση και η Ελλάδα
Η εικόνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηρίζεται ήδη ιδιαίτερα ανησυχητική.
Σύμφωνα με τη Eurostat, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στην ΕΕ έπεσε το 2024 στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 1,34 παιδιού ανά γυναίκα.
Τα υψηλότερα ποσοστά γεννήσεων καταγράφηκαν στη Βουλγαρία και τη Γαλλία, ενώ τα χαμηλότερα στη Μάλτα, την Ισπανία και τη Λιθουανία.
Αντίστοιχα προβληματική είναι και η εικόνα στην Ελλάδα.
Το 2023 ο δείκτης γονιμότητας στη χώρα διαμορφώθηκε στο 1,33 παιδιά ανά γυναίκα, ενώ οι γεννήσεις έφτασαν μόλις τις 73.660, όταν οι θάνατοι ξεπέρασαν τις 127.000.
Η διαφορά αυτή αποτυπώνει ξεκάθαρα ότι η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν αποτελεί πλέον σενάριο του μέλλοντος, αλλά μια πραγματικότητα που ήδη επηρεάζει:
- την ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού,
- την περιφερειακή ανάπτυξη,
- την αγορά εργασίας,
- τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.
Το δημογραφικό μετατρέπεται σε παγκόσμια πρόκληση
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συνεχής μείωση των γεννήσεων δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ή οικογενειακό ζήτημα, αλλά έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που θα καθορίσουν την οικονομική και γεωπολιτική ισορροπία των επόμενων δεκαετιών.
Η γήρανση του πληθυσμού, η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και οι αυξημένες ανάγκες κοινωνικής φροντίδας δημιουργούν ήδη νέες πιέσεις στις κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να αναζητήσουν πολιτικές στήριξης των γεννήσεων και ενίσχυσης των νεότερων ηλικιών.
- 31 λεπτά πριν Το «πιο επικίνδυνο τυρί στον κόσμο»: Τι είναι το Casu marzu με τα ζωντανά σκουλήκια και γιατί προκαλεί ανησυχία
- 1 ώρα πριν Πονάνε τα μάτια ή το κεφάλι μετά από ώρες μπροστά σε οθόνη; Τι συμβουλεύει οφθαλμίατρος
- 2 ώρες πριν Δεν πάει το μυαλό σας: Σε ποια συσκευή του σπιτιού βρίσκουν «καταφύγιο» οι κατσαρίδες
