Τι ισχύει με την ασφάλιση όσων παρέχουν κοινωφελή εργασία για τον κίνδυνο ατυχήματος
Της Αγγελικής Α. Μητροπούλου
Διδάκτωρ – Δικηγόρος
Με το άρθρο 31 του ν. 4596/2019 θεσπίστηκε η υποχρεωτική ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ, για τον κίνδυνο ατυχήματος, των προσώπων που παρέχουν κοινωφελή εργασία είτε ως μέτρο έκτισης ποινής είτε ως αναμορφωτικό μέτρο. Το πλαίσιο αυτό εξειδικεύτηκε με την ΚΥΑ 56169/2022, η οποία τροποποιήθηκε μεταγενέστερα με την ΚΥΑ 52443/2025. Πρόσφατα, με την Εγκύκλιο 11/2026 του e-ΕΦΚΑ, δόθηκαν αναλυτικές οδηγίες για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.
Το προηγούμενο καθεστώς
Η κοινωφελής εργασία αποτελεί εναλλακτικό τρόπο έκτισης στερητικής της ελευθερίας ποινής και εισήχθη στη χώρα μας ήδη από το 1991. Η σχετική διαδικασία οργανώθηκε το 1997, χωρίς όμως να έχει προβλεφθεί τότε ασφαλιστική κάλυψη για τα πρόσωπα που την παρείχαν.
Αργότερα, με ΚΥΑ του 2017, ορίστηκε ότι οι ανήλικοι και νέοι στους οποίους επιβαλλόταν το αναμορφωτικό μέτρο της κοινωφελούς εργασίας υπάγονταν στην ασφάλιση του e-ΕΦΚΑ ως μισθωτοί μόνο για τον κίνδυνο ατυχήματος. Η σχετική εισφορά ανερχόταν σε 1% επί του βασικού μισθού και βάρυνε το Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Τι ισχύει σήμερα
Σήμερα, το ισχύον πλαίσιο καλύπτει τόσο ενήλικα όσο και ανήλικα πρόσωπα που παρέχουν κοινωφελή εργασία, είτε ως ποινή είτε ως αναμορφωτικό μέτρο. Τα πρόσωπα αυτά ασφαλίζονται υποχρεωτικά στον e-ΕΦΚΑ ως μισθωτοί αποκλειστικά για τον κίνδυνο ατυχήματος.
Με βάση την ΚΥΑ του 2022, από τις 12 Μαρτίου 2023 προβλέφθηκε ότι οι όροι εργασίας των απασχολούμενων με κοινωφελή εργασία πρέπει να είναι συμβατοί με τους κανόνες υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων. Η εισφορά για την ασφαλιστική κάλυψη ορίστηκε σε ποσοστό 1% επί του μισθού άγαμου μισθωτού, όπως αυτός ισχύει κάθε φορά.
Αρχικά, η δαπάνη βάρυνε το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Ωστόσο, με την ΚΥΑ 52443/2025, από τις 16 Σεπτεμβρίου 2025 και μετά, υπόχρεος για την ασφάλιση και την καταβολή του σχετικού κόστους είναι πλέον ο εκάστοτε Φορέας Παροχής Κοινωφελούς Εργασίας.
Ποιοι υπάγονται στη ρύθμιση
Στο πεδίο εφαρμογής εντάσσονται όλα τα πρόσωπα, ενήλικα ή ανήλικα, στα οποία έχει επιβληθεί από τα αρμόδια δικαστήρια η παροχή κοινωφελούς εργασίας. Η εργασία αυτή παρέχεται προς όφελος της κοινότητας και εξυπηρετεί κοινωνικούς, πολιτιστικούς ή επιστημονικούς σκοπούς.
Αφού καταστεί εκτελεστή η δικαστική απόφαση, αυτή αποστέλλεται στην αρμόδια Υπηρεσία Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής, η οποία αναλαμβάνει τον συντονισμό της διαδικασίας. Στη συνέχεια επιλέγεται ο φορέας παροχής της κοινωφελούς εργασίας και υπογράφεται σχετικό συμφωνητικό ανάμεσα στον καταδικασθέντα, τον φορέα και την Υπηρεσία Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής.
Στο συμφωνητικό περιγράφονται αναλυτικά το αντικείμενο της εργασίας, η διάρκεια, οι ώρες και οι ημέρες απασχόλησης, καθώς και τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του απασχολούμενου.
Διάρκεια και όροι παροχής
Η μέγιστη διάρκεια της κοινωφελούς εργασίας που ορίζεται από τη δικαστική απόφαση δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 24 μήνες, ενώ σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να ξεπερνά τις 1.500 ώρες ή τα τρία έτη συνολικής διάρκειας.
Ο απασχολούμενος παρέχει μόνο βοηθητικές εργασίες και δεν μπορεί να απασχολείται πέραν του συμφωνημένου χρόνου ή σε καθήκοντα διαφορετικά από εκείνα που έχουν οριστεί. Δεν επιτρέπεται απασχόληση κατά τις νυχτερινές ώρες, μετά τις 21:00, ούτε τα Σάββατα, τις Κυριακές και τις αργίες. Επίσης, απαγορεύεται η εργασία σε επικίνδυνες ή επιβλαβείς συνθήκες.
Σε περίπτωση ασθένειας ή άλλου σοβαρού κωλύματος, οι ώρες απουσίας αναπληρώνονται σε μεταγενέστερο χρόνο.
Κλάδος ασφάλισης και ποσοστό εισφοράς
Οι απασχολούμενοι με κοινωφελή εργασία ασφαλίζονται αποκλειστικά για τον κίνδυνο ατυχήματος, με Κωδικό Πακέτου Κάλυψης 210. Η ασφαλιστική εισφορά ανέρχεται σε 1% επί του εκάστοτε ισχύοντος μισθού άγαμου μισθωτού χωρίς προϋπηρεσία.
Ασφαλιστικές αποδοχές και ημέρες ασφάλισης
Η κοινωφελής εργασία παρέχεται χωρίς αμοιβή. Ωστόσο, για ασφαλιστικούς σκοπούς λαμβάνεται υπόψη ως βάση υπολογισμού ο μισθός άγαμου μισθωτού χωρίς προϋπηρεσία, ο οποίος σήμερα ανέρχεται σε 920 ευρώ.
Το ποσό αυτό αντιστοιχεί μόνο σε πλήρη απασχόληση, δηλαδή σε 40ωρη εβδομαδιαία εργασία και 25 ημέρες ασφάλισης τον μήνα. Σε περιπτώσεις μειωμένου ωραρίου, οι ασφαλιστέες αποδοχές υπολογίζονται αναλογικά, σύμφωνα με τις πραγματικές ώρες απασχόλησης που αποδεικνύονται από τα σχετικά στοιχεία.
Για τον υπολογισμό των ημερών ασφάλισης εφαρμόζονται οι κανόνες του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, με βάση το είδος της απασχόλησης, το ύψος του ημερήσιου μισθού, τον αριθμό των ημερών εργασίας και το σύστημα απασχόλησης.
Ειδικές περιπτώσεις
Η εγκύκλιος του e-ΕΦΚΑ προβλέπει ειδικότερες ρυθμίσεις για μερικώς απασχολούμενους και για όσους εργάζονται εκ περιτροπής.
Όταν ο ημερήσιος μισθός είναι ίσος ή μεγαλύτερος από το τεκμαρτό ημερομίσθιο της 1ης ασφαλιστικής κλάσης, αναγνωρίζονται είτε οι πραγματικές ημέρες εργασίας είτε 21-22 ημέρες ασφάλισης σε πενθήμερη απασχόληση.
Αν ο ημερήσιος μισθός είναι μικρότερος από το τεκμαρτό ημερομίσθιο της 1ης ασφαλιστικής κλάσης αλλά μεγαλύτερος από εκείνο της 1ης ειδικής ασφαλιστικής κλάσης, οι ημέρες ασφάλισης προκύπτουν από τη διαίρεση των μηνιαίων αποδοχών με το ισχύον τεκμαρτό ημερομίσθιο.
Για όσους αμείβονται ασφαλιστικά με ημερήσιο μισθό ίσο ή μικρότερο από την 1η ειδική ασφαλιστική κλάση, αναγνωρίζονται όλες οι ημέρες εργασίας κάθε μισθολογικής περιόδου, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προστίθεται και μία επιπλέον ασφαλιστέα ημέρα ανά εβδομάδα.
Στις περιπτώσεις εκ περιτροπής απασχόλησης, όταν η εργασία παρέχεται για τουλάχιστον τρεις ημέρες την εβδομάδα, αναγνωρίζεται επίσης μία επιπλέον ημέρα ασφάλισης εβδομαδιαίως.
Τι δεν ισχύει
Επειδή το συμφωνητικό παροχής κοινωφελούς εργασίας δεν συνιστά σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, οι απασχολούμενοι δεν ασφαλίζονται για δώρα εορτών ή επίδομα αδείας. Επίσης, δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις περί ανυπαίτιου κωλύματος λόγω ασθένειας, αφού σε αυτές τις περιπτώσεις η εργασία μεταφέρεται χρονικά και δεν θεωρείται ότι παρέχεται.
Υπόχρεος φορέας και υποβολή ΑΠΔ
Μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου 2025, υπόχρεο για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών ήταν το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2025 και μετά, την ευθύνη αυτή φέρει ο φορέας στον οποίο παρέχεται η κοινωφελής εργασία.
Οι φορείς αυτοί είναι δημόσιοι οργανισμοί, ΝΠΔΔ, ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού, ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, ΜΚΟ και φορείς κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, οι οποίοι έχουν ενταχθεί στη σχετική ψηφιακή πλατφόρμα του Υπουργείου Δικαιοσύνης.
Οι συγκεκριμένοι φορείς μπορούν έως τις 30 Νοεμβρίου 2026 να υποβάλουν τις αντίστοιχες συμπληρωματικές ΑΠΔ και να καταβάλουν τις αναλογούσες εισφορές χωρίς κυρώσεις.
Έναρξη ισχύος
Αν και η ΚΥΑ του 2022 τέθηκε αρχικά σε ισχύ από τις 12 Μαρτίου 2023, η εφαρμογή του θεσμού της κοινωφελούς εργασίας είχε στο μεταξύ ανασταλεί με μεταγενέστερες νομοθετικές παρεμβάσεις. Η αναστολή καταργήθηκε τελικά με τον ν. 5108/2024 και έτσι η κοινωφελής εργασία τέθηκε ξανά σε ισχύ από τις 2 Μαΐου 2024.
- 4 λεπτά πριν Ζεφύρι: Σε κρίσιμη κατάσταση η 3χρονη που παρασύρθηκε από αυτοκίνητο
- 12 λεπτά πριν Ακαθάριστα οικόπεδα 2026: Λήγει στις 15 Ιουνίου η προθεσμία – Ποιοι κινδυνεύουν με πρόστιμα έως 2.000 ευρώ
- 15 λεπτά πριν Νέα Γραμμή 5 στο Μετρό της Αθήνας: Πότε ξεκινά και ποιες περιοχές θα εξυπηρετεί
