Καισαριανή: Νέες φωτογραφίες λίγο πριν την εκτέλεση των 200

Ογδόντα χρόνια μετά την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή, νέα φωτογραφικά τεκμήρια έρχονται στο φως, φωτίζοντας μία από τις πιο δραματικές στιγμές της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα. Πρόκειται για σπάνιες φωτογραφίες που αποτυπώνουν τη στιγμή λίγο πριν και αμέσως μετά την εκτέλεση, καταγράφοντας με τρόπο συγκλονιστικό τις τελευταίες στιγμές των Ελλήνων πατριωτών που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944.

Η στιγμή της εκτέλεσης που «πάγωσε» στον χρόνο

Σε μία από τις φωτογραφίες που διασώθηκαν, αποτυπώνεται η δραματική στιγμή αμέσως μετά τη ρίψη των πυροβολισμών από το ναζιστικό εκτελεστικό απόσπασμα. Οι κάννες των όπλων εξακολουθούν να καπνίζουν, ενώ οι σφαίρες βρίσκονται ακόμη στον αέρα. Οι Έλληνες πατριώτες στέκονται όρθιοι απέναντι στους εκτελεστές τους, σε ένα κλάσμα του χρόνου ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.

Η εικόνα αυτή αποτελεί μία από τις σπάνιες φωτογραφικές καταγραφές της εκτέλεσης που πραγματοποιήθηκε την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Τότε, 200 Έλληνες εκτελέστηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ και τριών συνοδών του, ύστερα από ενέδρα ανταρτών κοντά στους Μολάους στις 27 Απριλίου 1944.

Σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων πατριωτών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Η φωτογραφία, που προέρχεται από τη συλλογή του υπολοχαγού της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ, αποτυπώνει τη στιγμή λίγο πριν ή αμέσως μετά το εκτελεστικό απόσπασμα των ναζί ανοίξει πυρ εναντίον των κρατουμένων.

Οι τρεις άγνωστες φωτογραφίες της εκτέλεσης

Οι εικόνες αυτές προέρχονται από τη συλλογή του υπολοχαγού της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ. Πρόκειται για τρεις φωτογραφίες από την εκτέλεση, οι οποίες παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στον Τύπο σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο αμφιθέατρο του υπουργείου Πολιτισμού.

Από τις τρεις φωτογραφίες, δημοσιοποιήθηκε μόνο μία. Οι άλλες δύο παρουσιάστηκαν αλλά δεν διανεμήθηκαν, καθώς απεικονίζουν νεκρούς και κρίθηκε ότι η δημοσιοποίησή τους θα ήταν ακατάλληλη.

Στη δεύτερη φωτογραφία, που φαίνεται να έχει τραβηχτεί αμέσως μετά την εκτέλεση, οι Έλληνες βρίσκονται ήδη στο έδαφος. Στο βάθος διακρίνεται ένας ένστολος άνδρας να κρατά πιστόλι, πιθανότατα για τη χαριστική βολή.

Η τρίτη εικόνα διαφέρει από τις προηγούμενες, καθώς απεικονίζει έναν μόνο νεκρό. Επιπλέον, η διάταξη του καρέ είναι διαφορετική, αφού οι δύο πρώτες φωτογραφίες είναι οριζόντιες, ενώ η τρίτη είναι κάθετη.

Η αγορά της συλλογής από το υπουργείο Πολιτισμού

Οι φωτογραφίες αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης συλλογής που περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφίες, καθώς και 16 έγγραφα – κυρίως αποκόμματα εφημερίδων σχετικά με τον θάνατο του Φραντς Κρεχ στους Μολάους – και τέσσερα ελληνικά χαρτονομίσματα της εποχής.

Η συλλογή αγοράστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού την προηγούμενη Παρασκευή έναντι 100.000 ευρώ από τον Βέλγο συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε. Ο ίδιος είχε αναρτήσει προς δημοπράτηση μέρος του υλικού στην πλατφόρμα eBay μόλις 13 ημέρες νωρίτερα.

Η σημασία των φωτογραφιών

Κατά την παρουσίαση του υλικού, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε τη μεγάλη ιστορική αξία της συλλογής.

Όπως ανέφερε:
«Η συλλογή αποτελεί μια σπάνια και συνεκτική πηγή για την ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η αξία της είναι πολύ μεγάλη και ιδιαιτέρως οι φωτογραφίες της Καισαριανής είναι ανεκτίμητες, καθώς δίνουν εικόνα και πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες, ιδιαιτέρως για το ήθος, το φρόνημα και τον πατριωτισμό των Ελλήνων».

Η υπουργός τόνισε επίσης την ταχύτητα με την οποία κινήθηκε η διαδικασία απόκτησης της συλλογής. Όπως αποκάλυψε, ενημερώθηκε για την ύπαρξη του υλικού στις 15 Φεβρουαρίου – μία ημέρα μετά την έναρξη της δημοπρασίας – ενώ βρισκόταν στο Κάιρο, από τον επικεφαλής της Νέας Αριστεράς Αλέξη Χαρίτση.

Η ανάλυση των ειδικών

Το υλικό έχει ήδη χαρακτηριστεί μνημείο, ενώ η πλήρης επιστημονική μελέτη του αναμένεται να απαιτήσει σημαντικό χρονικό διάστημα.

Οι πρώτες εκτιμήσεις των εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Πολιτισμού δείχνουν ότι οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν με καλή φωτογραφική μηχανή, αλλά από άτομο χωρίς ιδιαίτερη φωτογραφική εκπαίδευση.

Όπως σημείωσε ο φωτογράφος Σωκράτης Μαυρομμάτης, εξωτερικός συνεργάτης του υπουργείου Πολιτισμού και μέλος της ομάδας που διαπραγματεύτηκε την αγορά της συλλογής, οι φωτογραφίες έχουν τυπωθεί σε εξαιρετικής ποιότητας χαρτί – στοιχείο που βοήθησε στην επιβεβαίωση της αυθεντικότητάς τους.

Ωστόσο, όπως παρατήρησε, πρόκειται για «φωτογραφικά κακές» εικόνες, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι τραβήχτηκαν αυθόρμητα για προσωπική χρήση.

Οι λήψεις φαίνεται ότι προορίζονταν για το προσωπικό άλμπουμ του Χόιερ και λειτουργούσαν ως ενθύμια. Αυτό προσδίδει ιδιαίτερη αξία στο υλικό, καθώς δεν πρόκειται για φωτογραφίες που δημιουργήθηκαν κατ’ εντολή, αλλά για αυθόρμητες καταγραφές της εποχής.

Χαρακτηριστικό είναι ότι στο ίδιο άλμπουμ υπήρχαν δίπλα στις εικόνες των εκτελέσεων φωτογραφίες ανθρώπων που απολάμβαναν το μπάνιο τους στον Πειραιά.

Φωτογραφίες και προπαγάνδα της εποχής

Ο επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Βαλεντίν Σνάιντερ, χαρακτήρισε τις φωτογραφίες «υβριδικές».

Όπως εξήγησε, αποτελούν ταυτόχρονα προσωπική καταγραφή της καθημερινότητας των στρατιωτών αλλά και μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας τεκμηρίωσης της στρατιωτικής ζωής κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, το υλικό ενδέχεται να συνδέεται με το γενικότερο πλαίσιο προπαγάνδας που είχε οργανώσει το καθεστώς του Γιόζεφ Γκέμπελς, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι οι στρατιώτες αντάλλασσαν μεταξύ τους φωτογραφίες από το μέτωπο και τις επιχειρήσεις.

Περισσότερα:

Αθωώθηκε ο Κώστας Ανεστίδης στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ

Ζεφύρι: Σε κρίσιμη κατάσταση η 3χρονη που παρασύρθηκε από αυτοκίνητο

Νέα Γραμμή 5 στο Μετρό της Αθήνας: Πότε ξεκινά και ποιες περιοχές θα εξυπηρετεί