Το τέλος της ανθρωπότητας: Τα σενάρια που εξετάζει η επιστήμη και οι πραγματικές απειλές

Το ενδεχόμενο πλήρους εξαφάνισης της ανθρωπότητας -ή μιας καταστροφής που θα ακυρώσει το μέλλον του ανθρώπινου είδους- είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει τόσο τη δημόσια σφαίρα όσο και την επιστημονική κοινότητα.

Oι μελέτες για τους εγχώριους και παγκόσμιους κινδύνους καταστροφής είναι προϊόν σοβαρής έρευνας και εντοπίζουν συγκεκριμένα σενάρια που θα μπορούσαν να πάρουν τη μορφή «τέλους» υπό εξαιρετικά ακραίες συνθήκες.

Τι είναι οι «εξαϋλωτικοί κίνδυνοι» (existential risks)

Στη σύγχρονη βιβλιογραφία, η έννοια των existential risks αναφέρεται σε απειλές που θα μπορούσαν καταρχήν να προκαλέσουν μόνιμη καταστροφή του ανθρώπινου είδους ή του μέλλοντος που αυτό μπορεί να έχει – όχι απλώς μια τοπική κρίση ή μια μεγάλη ανθρωπιστική καταστροφή, αλλά έναν οριστικό τερματισμό των δυνατοτήτων της ανθρωπότητας.

Αυτού του είδους οι απειλές μπορούν να είναι φυσικές, ανθρωπογενείς ή τεχνολογικές και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:

Φυσικές κοσμικές καταστροφές

Σενάρια όπως μεγάλη πτώση αστεροειδούς, υπερκαινοφανής αστέρας ή ηλεκτρομαγνητικές εκρήξεις (π.χ. gamma-ray bursts) θα μπορούσαν, υπό εξαιρετικά σπάνιες συνθήκες, να απειλήσουν τη βιωσιμότητα της ζωής στον πλανήτη.

Τα αστρονομικά στοιχεία δείχνουν ότι τέτοια γεγονότα έχουν προκαλέσει μαζικές εξαφανίσεις στο παρελθόν, αλλά η πιθανότητα τους σε ανθρώπινη κλίμακα χρόνου παραμένει μικρή.

Σύγχρονες τεχνολογικές απειλές

Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) έχει πυροδοτήσει μια νέα γενιά θεσμικών και ακαδημαϊκών ανησυχιών.

Ορισμένοι επιστήμονες και ερευνητές θεωρούν ότι η δημιουργία πολύ ισχυρών μορφών ΑΙ -ιδιαίτερα όταν ξεπεράσουν την ανθρώπινη νοημοσύνη- θα μπορούσε να προκαλέσει «ασύμμετρες» συνέπειες, όπου η ίδια η τεχνολογία καταστεί εκτός ελέγχου και απειλήσει την ανθρωπότητα.

Σύγχρονες έρευνες σημειώνουν ότι, παρά τις διαφωνίες, μια τέτοια εξέλιξη δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως, και απαιτεί παγκόσμια διακυβέρνηση και ρυθμιστικά πλαίσια για την ασφάλεια.

Μάλιστα, πρόσφατα αναδείχθηκε και στο ρεπορτάζ ότι ομάδες ερευνητών τεχνητής νοημοσύνης στις ΗΠΑ «προβλέπουν» σενάρια όπου μη προσεκτικά ευθυγραμμισμένα συστήματα θα μπορούσαν να αποκτήσουν στόχους ασύμβατους με την ανθρώπινη επιβίωση, επισημαίνοντας ότι μια μικρή πιθανότητα τέτοιου γεγονότος είναι υπαρκτή.

Βιοτεχνολογικοί και πανδημικοί κίνδυνοι

Αν και οι πρόσφατες πανδημίες δεν τελείωσαν την ανθρωπότητα, η πιθανότητα απελευθέρωσης υπερλοιμογόνων ή εργαστηριακά τροποποιημένων παθογόνων παραμένει θεωρητικά υπαρκτή, ιδίως αν νέες τεχνολογίες βιοτεχνολογίας εκφυλιστούν σε κακόβουλη χρήση.

Κλιματική αλλαγή και κοινωνικοπολιτικές κρίσεις

Η υπερθέρμανση του πλανήτη, η καταστροφή οικοσυστημάτων και οι εντεινόμενες κοινωνικές ανισότητες μπορεί να μην οδηγήσουν απευθείας σε πλήρη εξάλειψη, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν καταστάσεις όπου η ανθρωπότητα βιώνει σοβαρή αποσταθεροποίηση, πείνα, μετανάστευση και συγκρούσεις.

Ενώ επιστημονικές αξιολογήσεις δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή από μόνη της ίσως να μην είναι η κορωνίδα «existential risk», μπορεί να ενισχύσει και να πολλαπλασιάσει άλλους κινδύνους.

Πώς οι επιστήμονες εκτιμούν την πιθανότητα

Σύμφωνα με ανασκοπήσεις της επιστημονικής βιβλιογραφίας, η μελέτη των «existential risks» είναι πλέον ένα αναγνωρισμένο πεδίο έρευνας, όπου μελετώνται αιτίες, πιθανότητες και μέτρα μετριασμού.

Οι κίνδυνοι ταξινομούνται με βάση το πλήθος των ανθρώπων που θα επηρεάζονταν, τη σοβαρότητα της επίπτωσης και την εκτιμώμενη πιθανότητα εμφάνισης.

Η γενική επιστημονική συναίνεση είναι ότι:

• Κίνδυνοι όπως μεγάλοι αστεροειδείς και υπερκαινοφανείς εκρήξεις είναι εξαιρετικά σπάνιοι, αλλά μηδενική πιθανότητα δεν υπάρχει.
• Τεχνολογικοί κίνδυνοι, ιδίως από ΑΙ και βιοτεχνολογία, είναι σχετικά νέοι αλλά δυναμικοί, και για αυτούς υπάρχει πολύ μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
• Κλιματική αλλαγή και κοινωνικές κρίσεις είναι σίγουρα σοβαρές, αλλά όχι άμεσα… «τέλος ανθρωπότητας» από μόνες τους.

Τι λένε επιστημονικές ομάδες και πρωτοβουλίες

Ο Πίνακας των Ατόμων για την Πυρηνική Επιστήμη και την Ασφάλεια διατηρεί μια συμβολική «Doomsday Clock», που υποδηλώνει πόσο «κοντά» βρίσκεται η ανθρωπότητα προς έναν συνδυασμό παγκόσμιων καταστροφικών κινδύνων, όπως πυρηνικός πόλεμος, κλιματική κατάρρευση και συγκρουόμενες τεχνολογίες – και τοποθετεί τον δείκτη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα κοντά στα μεσάνυχτα.

Παρά τις ανησυχητικές αντιλήψεις, οι περισσότεροι ειδικοί τονίζουν ότι το τέλος της ανθρωπότητας δεν είναι αναπόφευκτο.

Αντίθετα, η έρευνα, η διεθνής συνεργασία και οι μηχανισμοί διακυβέρνησης μπορούν σημαντικά να μειώσουν αυτούς τους κινδύνους.

Η έμφαση μετατοπίζεται από το να φοβόμαστε το τέλος, στο να κατανοήσουμε, να μετριάσουμε και να προγραμματίσουμε έναν ασφαλέστερο μελλοντικό δρόμο.

Περισσότερα:

Σοκ: Έβαλαν ηλεκτρικό σκούτερ σε καρουσέλ και παιδί εκτοξεύθηκε στον αέρα

Βρετανία: Τρεις νεκροί από συντριβή στρατιωτικού ελικοπτέρου

Μαζική επίθεση στην Αγία Πετρούπολη – Στόχαστρο το οικονομικό φόρουμ της Ρωσίας