Το Colpo Grosso της Αθήνας – Εκτός άμυνας της ΕΕ η Τουρκία

Με ελληνική πρωτοβουλία, ενσωματώθηκε στο τελικό κείμενο συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ασφάλεια και την άμυνα διατύπωση που αλλάζει ριζικά το πλαίσιο συνεργασιών της ΕΕ με τρίτες χώρες στον τομέα της άμυνας. Στο εξής, τέτοιες συνεργασίες θα περιορίζονται αυστηρά σε κράτη που συμμερίζονται πλήρως τους στόχους της Ένωσης στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας.

Η πρόταση εγκρίθηκε χωρίς έντονη δημόσια συζήτηση, ωστόσο οι συνέπειές της είναι σαφείς: Η Τουρκία, η οποία είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον συμμετοχής στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα εξοπλισμού SAFE, αποκλείεται στην πράξη. Όχι μέσω άμεσης απαγόρευσης, αλλά με πολιτικά προληπτικά κριτήρια που καθιστούν τη συμμετοχή ανέφικτη χωρίς απόλυτη ευθυγράμμιση.

Το πρόγραμμα SAFE και η ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση

Το πρόγραμμα SAFE, μέρος του ευρύτερου πλαισίου Readiness 2030, αποτελεί την πρώτη συνεκτική απόπειρα συγκρότησης κοινής ευρωπαϊκής αμυντικής βάσης. Στόχος είναι η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, η επιτάχυνση των εξοπλιστικών διαδικασιών και η απεξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές, κυρίως τις ΗΠΑ.

Το πρόγραμμα προβλέπει κίνητρα για διακρατική συνεργασία, χρηματοδότηση της αμυντικής βιομηχανίας και εν δυνάμει συμμετοχή τρίτων χωρών — υπό τον όρο ότι πληρούν τεχνικά και πολιτικά κριτήρια. Η Άγκυρα είχε ξεκινήσει άτυπες διερευνητικές επαφές, αξιοποιώντας υπάρχουσες εταιρικές σχέσεις. Με την ελληνική παρέμβαση, αυτό καθίσταται πλέον μη ρεαλιστικό χωρίς πλήρη πολιτική σύγκλιση.

Η φράση «χώρες με κοινές αξίες» (like-minded countries) απέκτησε πλέον θεσμικό περιεχόμενο, καθώς συνδέθηκε ρητά με την αποδοχή των στόχων της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ).

Η Τουρκία και η ΚΕΠΠΑ: Απόκλιση αντί για σύγκλιση

Η στάση της Τουρκίας έναντι της ΚΕΠΠΑ χαρακτηρίζεται από συστηματική απόκλιση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, το 2024 η Άγκυρα συντάχθηκε μόλις με το 5% των κοινών δηλώσεων της ΕΕ στον τομέα της διεθνούς πολιτικής – το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ όλων των υποψήφιων προς ένταξη κρατών.

Η αποστασιοποίηση δεν είναι αποσπασματική, αλλά διαρκής και εκτείνεται σε όλα τα βασικά θέματα:

• Η Τουρκία αρνήθηκε να εφαρμόσει τις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας.
• Δεν στηρίζει την ευρωπαϊκή προσέγγιση για το Ιράν.
• Ακολουθεί αυτόνομη στρατιωτική στρατηγική στη Λιβύη.
• Δεν μετέχει σε ανακοινώσεις για Συρία, Ανατολική Μεσόγειο ή Αφρική.

Η συνεισφορά της στις στρατιωτικές αποστολές της ΕΕ είναι περιορισμένη και κυρίως τεχνικής φύσης, ενώ απέχει συστηματικά από θεσμικές διαδικασίες εναρμόνισης και δεν αποδέχεται την ευθύνη ευθυγράμμισης με τις αρχές της Ένωσης.

Πέραν αυτών, η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί την απειλή πολέμου (casus belli) κατά της Ελλάδας, ενώ δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, κάτι που συνιστά σοβαρή θεσμική παραβίαση του κοινοτικού κεκτημένου.

Η πολιτική της στην Ανατολική Μεσόγειο –με μονομερείς διεκδικήσεις και στρατιωτικές συνοδείες– παραβιάζει ευθέως τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και υπονομεύει τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών-μελών της ΕΕ.

Νέες ισορροπίες εντός της Ένωσης

Η Τουρκία δεν έχει αποσύρει επίσημα το αίτημά της για συμμετοχή στο SAFE. Κράτη όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία δείχνουν προτίμηση σε τεχνοκρατική προσέγγιση. Ωστόσο, η επιμονή της Ελλάδας και της Κύπρου στην ανάγκη πολιτικής συμβατότητας επανέφερε στο επίκεντρο τον ρόλο της στρατηγικής αξιολόγησης.

Η αποδοχή της ελληνικής πρότασης από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σηματοδοτεί τη μετάβαση από τεχνικά σε πολιτικά κριτήρια για τη συμμετοχή σε αμυντικά προγράμματα. Κάθε προσπάθεια της Τουρκίας για ένταξη θα σκοντάφτει πλέον στο εμπόδιο της πολιτικής ασυμβατότητας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μεταβάλλει επίσημα το αμυντικό της δόγμα, αλλά αναθεωρεί τη μεθοδολογία συνεργασιών. Το κριτήριο της “ομονοίας αξιών” δεν είναι απλώς όρος — είναι φίλτρο. Και η αποδοχή του σε κορυφαίο πολιτικό επίπεδο αποκλείει έμμεσα κάθε χώρα που δεν εναρμονίζεται πλήρως με τις θεσμικές και αξιακές αρχές της Ένωσης.

Η ελληνική διπλωματία κατάφερε να μετατρέψει μία εθνική ανησυχία σε ευρωπαϊκή κατευθυντήρια αρχή. Η απόφαση του Συμβουλίου δεν αποκλείει μόνο την Τουρκία· επαναπροσδιορίζει το πλαίσιο συνεργασιών στο πεδίο της ευρωπαϊκής άμυνας.

Περισσότερα:

Παπαθανάσης: 110 εκατ. ευρώ για 18 νέα έργα στη Δυτική Μακεδονία

Δημοσκόπηση GPO: Δεύτερο το νέο κόμμα Τσίπρα, τέταρτη η Καρυστιανού

«Τι κάνει η Θεοπούλα στην ΕΛ.Α.Σ.; Θραύση» Viral βίντεο Τσίπρα με την ατάκα του «παρά 5»