Γεώργιος Παπανδρέου: 58 χρόνια από τον θάνατο του «Γέρου της Δημοκρατίας»

Σαν σήμερα, 1 Νοεμβρίου 1968, πέθανε στην Αθήνα ο Γεώργιος Παπανδρέου, σε ηλικία 80 ετών. Ο πολιτικός που έμεινε γνωστός ως «Γέρος της Δημοκρατίας» διετέλεσε τρεις φορές πρωθυπουργός και συνέδεσε την πορεία του με κρίσιμες περιόδους της ελληνικής ιστορίας: από τον βενιζελισμό και την Απελευθέρωση μέχρι τον Ανένδοτο Αγώνα και την πολιτική κρίση του 1965.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου το 1968

Δύο ημέρες μετά τον θάνατό του, χιλιάδες πολίτες συνόδευσαν τη σορό του στους δρόμους της Αθήνας. Η κηδεία μετατράπηκε σε μία από τις πρώτες μεγάλες δημόσιες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατά της χούντας.

Από την Αχαΐα στην κεντρική πολιτική σκηνή

Ο Γεώργιος Παπανδρέου γεννήθηκε το 1888 στην Αχαΐα. Σπούδασε Νομικά στην Αθήνα και συνέχισε τις σπουδές του στις Πολιτικές Επιστήμες στο Βερολίνο. Εκεί γνώρισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, με τον οποίο συνδέθηκε πολιτικά.

Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου ανέλαβε υπουργικά καθήκοντα και συμμετείχε ενεργά στις πολιτικές εξελίξεις. Ως υπουργός Παιδείας την περίοδο 1930-1932, συνέδεσε το όνομά του με την ανάπτυξη της σχολικής στέγης και την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

Παράλληλα, αντιμετώπισε διώξεις. Τόσο η δικτατορία του Θεόδωρου Πάγκαλου όσο και εκείνη του Ιωάννη Μεταξά τον έστειλαν στην εξορία.

Η πρωθυπουργία του 1944 και τα Δεκεμβριανά

Το 1944, ο Παπανδρέου ανέλαβε την πρωθυπουργία της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης και πρωταγωνίστησε στο Συνέδριο του Λιβάνου, με στόχο τον σχηματισμό κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.

Μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων, επέστρεψε στην Αθήνα. Στις 18 Οκτωβρίου 1944, ύψωσε την ελληνική σημαία στην Ακρόπολη και μίλησε στην πλατεία Συντάγματος.

18 Οκτωβρίου 1944. Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ανεβαίνει στην Ακρόπολη για να υψώσει την ελληνική σημαία.

Ωστόσο, η προσδοκία ομαλής μετάβασης υποχώρησε γρήγορα μπροστά στις διαφωνίες για τον έλεγχο και τον αφοπλισμό των ένοπλων δυνάμεων. Ακολούθησαν τα Δεκεμβριανά, με συγκρούσεις ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τις κυβερνητικές και βρετανικές δυνάμεις.

Ο ρόλος του Παπανδρέου εκείνη την περίοδο αποτέλεσε αντικείμενο έντονης πολιτικής και ιστορικής αντιπαράθεσης. Τον Ιανουάριο του 1945 παραιτήθηκε από την πρωθυπουργία.

Η Ένωση Κέντρου και ο Ανένδοτος Αγώνας

Το 1961, ανέλαβε την ηγεσία της Ένωσης Κέντρου, η οποία συγκέντρωσε διαφορετικές δυνάμεις του κεντρώου χώρου. Μετά τις εκλογές εκείνης της χρονιάς, κατήγγειλε το αποτέλεσμα ως προϊόν «βίας και νοθείας» και ξεκίνησε τον Ανένδοτο Αγώνα, ζητώντας νέες εκλογές.

Η Ένωση Κέντρου κέρδισε τις εκλογές του Νοεμβρίου 1963, χωρίς αυτοδυναμία. Στη νέα αναμέτρηση, τον Φεβρουάριο του 1964, εξασφάλισε περίπου 52,7% των ψήφων και 171 έδρες, δίνοντάς του ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η κυβέρνησή του προώθησε αλλαγές στην εκπαίδευση και μέτρα κοινωνικής πολιτικής. Την ίδια στιγμή, όμως, η διαμάχη για τον έλεγχο του στρατεύματος επιβάρυνε τις σχέσεις του με το Παλάτι.

Η σύγκρουση με τον βασιλιά και τα Ιουλιανά

Η αντιπαράθεση με τον Κωνσταντίνο Β΄ κορυφώθηκε το καλοκαίρι του 1965, όταν ο βασιλιάς αρνήθηκε να δεχθεί την ανάληψη του Yπουργείου Εθνικής Άμυνας από τον πρωθυπουργό.

Στις 15 Ιουλίου 1965, ο Παπανδρέου παραιτήθηκε. Ακολούθησαν η αποχώρηση βουλευτών από την Ένωση Κέντρου, οι κυβερνήσεις της λεγόμενης Αποστασίας και μαζικές κινητοποιήσεις.

Η παρατεταμένη πολιτική αστάθεια χαρακτήρισε την περίοδο μέχρι το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967. Η δικτατορία έθεσε τον Παπανδρέου υπό περιορισμό στο σπίτι του στο Καστρί.

Η κηδεία που απέκτησε πολιτικό χαρακτήρα

Τον Οκτώβριο του 1968, ο Παπανδρέου μεταφέρθηκε στον Ευαγγελισμό με σοβαρό πρόβλημα υγείας και υποβλήθηκε σε επέμβαση. Πέθανε τα ξημερώματα της 1ης Νοεμβρίου.

Την Κυριακή 3 Νοεμβρίου, πλήθος πολιτών συμμετείχε στην κηδεία του, παρά το κλίμα φόβου και την αστυνομική παρουσία. Συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας έδωσαν στη νεκρώσιμη πομπή χαρακτήρα αντιδικτατορικής διαδήλωσης, ενώ οι αρχές προχώρησαν σε συλλήψεις.